Ενεργειακές κοινότητες: Μέρος της λύσης για την αντιμετώπιση της κρίσης 

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected]) 

Η προώθηση της κοινωνικής οικονομίας και της καινοτομίας στον ενεργειακό τομέα μέσω των ενεργειακών κοινοτήτων προβάλλει ως μέρος της λύσης για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.

Η ενίσχυση των επενδύσεων σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, βασικός άξονας της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, περιλαμβάνει σχετικές κατευθύνσεις. Ήδη στο πλαίσιο του πακέτου μέτρων REPowerEU η Κομισιόν περιγράφει συγκεκριμένους στόχους για την αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας και την επιτάχυνση των αδειοδοτικών διαδικασιών για έργα ΑΠΕ ενώ το σχέδιο αυτό αναγνωρίζει τις ενεργειακές κοινότητες ως μέρος της λύσης για την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο και τα ορυκτά καύσιμα.

Στο συγκεκριμένο μοντέλο, που ενθαρρύνει την αλληλέγγυα οικονομία, οι πολίτες, ως καταναλωτές και παραγωγοί ταυτόχρονα, μπορούν να αξιοποιούν τη δυνατότητα του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού (virtual net metering), που σημαίνει για παράδειγμα ότι η ενέργεια που θα παράγει το σύστημα θα συμψηφίζεται με τον λογαριασμό ρεύματος.

Αυξημένο ενδιαφέρον για τις ενεργειακές κοινότητες και 89% άνοδο στα αιτήματα για σύνδεση έργων εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού συγκριτικά με τον Νοέμβριο του 2021, καταγράφει ανασκόπηση του Green Tank. Εμπόδιο ωστόσο αποτελεί ο χαμηλός ρυθμός ηλέκτρισης των έργων. Όπως σημειώνουν εμπειρογνώμονες η ενεργειακή κρίση έφερε εμφατικά στο προσκήνιο τις δυνατότητες που έχουν οι πολίτες μέσα από τις ΑΠΕ όχι μόνο να αντιμετωπίσουν την ενεργειακή φτώχεια, αλλά να καλύψουν οι ίδιοι, ως αυτοπαραγωγοί ατομικά ή συλλογικά, τις ενεργειακές τους ανάγκες. Το Green Tank στην ανασκόπηση με τίτλο “Οι ενεργειακές κοινότητες στην Ελλάδα και τις λιγνιτικές περιοχές” παρουσιάζει τις εξελίξεις του τελευταίου εξαμήνου για τις ενεργειακές κοινότητες στην επικράτεια, με ιδιαίτερη έμφαση στις λιγνιτικές περιοχές, σε συνέχεια της πρώτης ανασκόπησης που δημοσίευσε τον Νοέμβριο του 2021. 

Τα βασικά ευρήματα της ανάλυσης συνοψίζονται ως εξής:

Αυξανόμενο ενδιαφέρον: Το ενδιαφέρον για την ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων παραμένει αυξημένο στην επικράτεια καθώς και στις λιγνιτικές περιοχές της χώρας. Έως τον Μάιο του 2022 καταγράφονται 1,258 ενεργές ενεργειακές κοινότητες στην επικράτεια, 222 περισσότερες από την αντίστοιχη καταγραφή του Νοεμβρίου 2021. Οι 246 από αυτές βρίσκονται στη Δυτική Μακεδονία (δεύτερη Περιφέρεια στην Ελλάδα σε πλήθος ενεργειακών κοινοτήτων μετά την Κεντρική Μακεδονία) και οι 19 στην Αρκαδία, αλλά όχι στη λιγνιτική περιοχή της Μεγαλόπολης. 

Διαθεσιμότητα δικτύου: Η έλλειψη διαθεσιμότητας του δικτύου και η γραφειοκρατία έχουν ως αποτέλεσμα τον χαμηλό ρυθμό ηλέκτρισης, περιορίζοντας σημαντικά τις δυνατότητες των πολιτών για συμμετοχή στην ενεργειακή μετάβαση. Έως τον Μάιο του 2022 τα στοιχεία της χαμηλής – μέσης τάσης και του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού αθροιστικά, δείχνουν ότι υπήρχαν 4,820 εκκρεμή αιτήματα έργων ΑΠΕ ενεργειακών κοινοτήτων συνολικής ισχύος 3,886.8 MW σε όλη τη χώρα, ενώ είχαν ηλεκτριστεί μόνο 884 έργα ισχύος 614,15 MW.

Εικονικός συμψηφισμός: Η συντριπτική πλειονότητα των ηλεκτρισμένων έργων βρίσκεται στη χαμηλή και μέση τάση όπου η παραγόμενη ενέργεια πωλείται στο δίκτυο (613 MW από 879 έργα), ενώ υπάρχουν μόλις 5 ηλεκτρισμένα έργα τα οποία αξιοποιούν το εργαλείο του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού για να καλύψουν ίδιες ανάγκες με συνολική ισχύ 1,15 MW (0,03 ΜW στη Δυτική Μακεδονία). Συνεπώς, ο θεσμός των ενεργειακών κοινοτήτων έχει αξιοποιηθεί ως τώρα πρωτίστως για την απόκτηση κέρδους από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας και όχι για την κάλυψη ιδίων αναγκών σε ηλεκτρική ενέργεια. 

Τα αιτήματα: Παρουσιάζουν μεγάλη άνοδο τα αιτήματα για σύνδεση έργων εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού από ενεργειακές κοινότητες σε πανελλαδικό επίπεδο (89% συγκριτικά με τον Νοέμβριο του 2021), ενώ η Δυτική Μακεδονία καταγράφει τη μεγαλύτερη δυναμική στη χώρα με 14 νέα αιτήματα (+55,5% συγκριτικά με τον Νοέμβριο του 2021). 

Εν κατακλείδι, όπως σημειώνει η Ιωάννα Θεοδοσίου, συνεργάτιδα πολιτικής του Green Tank, οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης στηρίζοντας τα νοικοκυριά που επιλέγουν τη συλλογική αυτοπαραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το αυξημένο ενδιαφέρον των πολιτών για δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων και αξιοποίηση του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού για την κάλυψη των αναγκών τους φέρνει στο προσκήνιο τις ανάγκες αναβάθμισης του δικτύου, δέσμευσης ηλεκτρικού χώρου για ενεργειακές κοινότητες, αλλά και μεγαλύτερης υποστήριξης, τόσο θεσμικά όσο και οικονομικά, των προσπαθειών αυτών.