Κλιματική Αλλαγή: Είναι οι άνθρωποι κύριοι υπαίτιοι;

Ενόψει της Δευτέρας, 23 Σεπτεμβρίου, που θα πραγματοποιηθεί η Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής του ΟΗΕ για το Κλίμα στη Νέα Υόρκη, παραθέτουμε στοιχεία που καταδεικνύουν ότι η Κλιματική Αλλαγή είναι μια απειλή αλλά οι επιπτώσεις της μπορούν να περιοριστούν με τη συντονισμένη δράση και κινητοποίηση όλων, από τις κυβερνήσεις και τον επιχειρηματικό κόσμο, μέχρι τους πολίτες σε κάθε γωνιά της Γης.

Της Σοφίας Εμμανουήλ semmanouil@gmail.com

Στις μέρες μας έχει εδραιωθεί η άποψη ότι η αλλαγή του κλίματος είναι μια πραγματική κατάσταση που εξελίσσεται αλλά αυτό στο οποίο υπάρχει ακόμη διχογνωμία είναι η κύρια αιτία που προκαλεί αυτή την κατάσταση. Διότι κόντρα στις κατηγορηματικές δηλώσεις επιστημόνων από όλο τον κόσμο ότι οι άνθρωποι ευθύνονται κατά κύριο λόγο για την ταχύτητα και την ένταση της Κλιματικής Αλλαγής, οι ίδιοι οι άνθρωποι δεν δείχνουν να συμφωνούν απόλυτα.

Έρευνα του YouGov έδειξε ότι η Ινδία έχει το μεγαλύτερο ποσοστό πολιτών που πιστεύουν ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα είναι κυρίως υπεύθυνη για την αλλαγή του κλίματος (71%) ενώ στον αντίποδα (με 35%), στη Νορβηγία και στη Σαουδική Αραβία επικρατεί η άποψη ότι οι άνθρωποι δεν έχουν το μερίδιο του λέοντος στην ευθύνη αλλά είναι κι άλλοι παράγοντες, πέρα από την ανθρώπινη δραστηριότητα που πρέπει να ληφθούν υπόψη.

Όταν μιλάμε δε για απόψεις που αμφισβητούν ότι υπάρχει αλλαγή του κλίματος οι ΗΠΑ πρωταγωνιστούν, με το 6% να λέει ότι το κλίμα δεν αλλάζει και το 9% ότι αλλάζει αλλά δεν οφείλεται καθόλου σε ανθρώπους.

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, υπολογίζεται ότι 120 εκατομμύρια άνθρωποι θα εξωθηθούν στη φτώχεια εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής τα επόμενα 10 χρόνια. Αυτό είναι μια κρίση που θα επηρεάσει όλους τους ανθρώπους, όπου κι αν ζούνε.

Ιστορικά η βόρεια Αμερική και η Ευρώπη είναι αυτές που μόλυναν την ατμόσφαιρα με το 50% του συνόλου του διοξειδίου του άνθρακα από την έναρξη της Βιομηχανικής Επανάστασης. Όλες οι υπόλοιπες χώρες μαζί ευθύνονται για το άλλο μισό, ενώ οι πιο φτωχές χώρες ευθύνονται το λιγότερο από όλες. Όμως, είναι οι άνθρωποι που μένουν σε αυτές τις χώρες που θα υποστούν πιο έντονα τις συνέπειες.

Τα ιστορικά δεδομένα δείχνουν ότι η υπερθέρμανση είναι πρωτοφανής τα τελευταία 2.000 χρόνια και σε επιστημονικό επίπεδο υπάρχει συναίνεση, που πιθανόν υπερβαίνει το 99%, ότι οι άνθρωποι προκαλούν το φαινόμενο. Και υπάρχουν τουλάχιστον τρεις μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο Nature και στο Nature Geoscience που αποδεικνύουν του λόγου το αληθές. Με ιστορικά δεδομένα για την εξέλιξη της θερμοκρασίας, από δέντρα, πάγο, ιζήματα κ.ο.κ., σε όλες τις ηπείρους, διαπιστώνεται ότι ποτέ στο παρελθόν δεν είχαν καταγραφεί ακραίες συνθήκες σε πάνω από τον μισό πλανήτη.

Ιστορικά δεδομένα και έρευνα

Η μικρή Εποχή των Παγετώνων, για παράδειγμα, με έντονα καιρικά φαινόμενα, έφθασε στο ακραίο σημείο της τον 15ο αιώνα στον Ειρηνικό Ωκεανό, τον 17ο αιώνα αυτό συνέβη στην Ευρώπη και τον 19ο αιώνα σε άλλες περιοχές. Αυτές οι καταγραφές είναι σημαντικά διαφορετικές από την τάση που διαπιστώνεται από τα τέλη του 20ου αιώνα. Οι σημαντικές μεταβολές θερμοκρασίας στο μακρινό παρελθόν πιθανότατα προκλήθηκαν από ηφαιστειακές εκρήξεις. Τις τελευταίες δεκαετίες όμως σημειώνεται ασυνήθιστη αύξηση της θερμοκρασίας ως αποτέλεσμα των βιομηχανικών εκπομπών. Ανθρώπινοι παράγοντες, όπως η εξατμήσεις των αυτοκινήτων, οι καμινάδες των εργοστασίων, η αποψίλωση των δασών και άλλες πηγές αερίων του θερμοκηπίου, ευθύνονται για το υψηλό επίπεδο υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Παρόλαυτά έρευνα του YouGov σε 30.000 άτομα από 28 χώρες αποκαλύπτει αξιοσημείωτες διαφορές στις πεποιθήσεις μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Οι Ινδοί, όπως αναφέρθηκε, είναι πιο σίγουροι, με ποσοστό 71%, ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα είναι ο κύριος λόγος που το κλίμα αλλάζει. Στο 35%, οι Νορβηγοί και οι Σαουδάραβες είναι το λιγότερο πιθανό να το σκεφτούν, αν και 36% και 48% αντίστοιχα σε κάθε χώρα πιστεύουν ότι η ανθρωπότητα είναι εν μέρει υπεύθυνη για το μεταβαλλόμενο κλίμα.

Ανάλογα με τη χώρα, ένα ποσοστό από 0% έως 6% των ανθρώπων πιστεύουν ότι δεν συμβαίνει καμία αλλαγή του κλίματος και επίσης μεταξύ 1% και 9% λένε ότι συμβαίνουν οι κλιματικές αλλαγές, αλλά ότι δεν έχουν καμία σχέση με ανθρώπινη δραστηριότητα. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις οι ΗΠΑ εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά. Οι περισσότεροι αναμένουν ότι η κλιματική αλλαγή θα έχει μεγάλο ή μέτριο αντίκτυπο στη ζωή τους.

Οι άνθρωποι στις χώρες της Μέσης Ανατολής πιστεύουν περισσότερο από τους πολίτες της Δύσης ότι η κλιματική αλλαγή θα έχει μεγάλο αντίκτυπο στη ζωής τους. Για παράδειγμα, ενώ το 75% των Φιλιππινέζων και το 65% των Καταριανών προβλέπουν αλλαγές στη ζωή τους, στην Ευρώπη πιο ανήσυχοι είναι οι Ισπανοί, σε ένα ποσοστό μόλις 32%. Τα σκανδιναβικά κράτη από την άλλη μεριά δείχνουν να ανησυχούν ελάχιστα για την διατάραξη της ζωής τους από την κλιματική αλλαγή, με ποσοστά που κυμαίνονται από 10% έως 14%.

Διαβάστε επίσης: 5 προσωπικότητες μιλούν για την διοίκηση της Βιωσιμότητας

Στην πραγματικότητα, πολλοί πιστεύουν ότι ορισμένα από τα χειρότερα σενάρια είναι πλέον πιθανά. Η πλειοψηφία πιστεύει ότι η αλλαγή του κλίματος θα έχει ως αποτέλεσμα σοβαρές ζημίες στην παγκόσμια οικονομία, άνοδο της στάθμης της θάλασσας, μαζική μετακίνηση ανθρώπων από ορισμένα μέρη του κόσμου σε άλλα και πολέμους.

Τα αποτελέσματα είναι μικτά όταν πρόκειται για το ενδεχόμενο η αλλαγή του κλίματος να οδηγήσει σε έναν νέο Παγκόσμιο Πόλεμο ή σε μια ανθρώπινη εξαφάνιση. Και πάλι όμως τα δυτικά κράτη είναι λιγότερο πιθανό να προβλέψουν έναν νέο Παγκόσμιο Πόλεμο ή μια ανθρώπινη εξαφάνιση. Το σημαντικό είναι ότι οι άνθρωποι πιστεύουν πως δεν είναι αργά για να τα σταματήσουμε την κλιματική αλλαγή αρκεί να υπάρξει συστηματική δράση. Αυτό λέει η πλειοψηφία, από το χαμηλό 50% στις ΗΠΑ έως το υψηλό 82% στην Ισπανία. Οι Φινλανδοί και οι Σουηδοί πάντως πιστεύουν ότι οι χειρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μπορούν να αποφευχθούν απλώς διατηρώντας την τρέχουσα πορεία (21%), ενώ οι Ινδοί εμφανίζουν το υψηλότερο ποσοστό (22%) όταν εξετάζεται η πιθανότητα να μην μπορεί να γίνει τίποτα για να αποφευχθεί το χειρότερο σενάριο.

Σε 24 από τις 28 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα, η επιβράδυνση του ρυθμού με τον οποίο καταναλώνουμε πόρους προκρίνεται ως το καλύτερο μέσο με το οποίο μπορούμε να καταπολεμήσουμε την αλλαγή του κλίματος, σε αντίθεση με την αξιοποίηση της τεχνολογικής καινοτομίας, που εκτιμάται ότι μπορεί να συνεισφέρει λιγότερο. Επίσης στις περισσότερες χώρες υπάρχει η πεποίθηση ότι “το κράτος θα μπορούσε να κάνει περισσότερα” για να αντιμετωπίσει την αλλαγή του κλίματος.

Η εκστρατεία της Greta Thunberg

Εν κατακλείδι, η αλλαγή του κλίματος δεν ήταν ποτέ τόσο ξεκάθαρη στη δημόσια συνείδηση όπως είναι σήμερα. Ενδεικτική είναι η εκστρατεία της Greta Thunberg, η οποία θα μιλήσει στη διάσκεψη κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα. Πρόκειται για την 16χρονη ακτιβίστρια από τη Σουηδία η οποία πέρυσι τον Αύγουστο, σε ηλικία 15 ετών, άφηνε κάθε Παρασκευή το σχολείο για να διαδηλώνει έξω από το σουηδικό κοινοβούλιο πιέζοντας για ισχυρότερη δράση για το κλίμα. Σύντομα, άλλοι μαθητές ακολούθησαν με παρόμοιες διαμαρτυρίες και σήμερα ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο. Έτσι αναπτύχθηκε ένα απεργιακό κίνημα για την κλιματική αλλαγή με την ονομασία Fridays for Future (Παρασκευές για το Μέλλον).

Η Διεθνής Αμνηστία επέλεξε φέτος να δώσει το Βραβείο Πρέσβειρας Συνείδησης, την κορυφαία τιμητική διάκριση της οργάνωσης για ανθρώπους που έχουν επιδείξει ηγετικά προσόντα και θάρρος να υπερασπιστούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, στην Greta Thunberg, και το μαθητικό κίνημα Fridays for Future, το οποίο έχει οπαδούς και στην Ελλάδα.

Η χώρα μας συμμετέχει στην εβδομάδα των μαθητικών κινητοποιήσεων για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, από τις 20 έως τις 27 Σεπτεμβρίου 2019, με σημείο αναφοράς τη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα στις 23 Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη.

Μάλιστα οι 31 οργανώσεις της “Συμμαχίας για το κλίμα”, ανταποκρινόμενες στο κάλεσμα των μαθητριών/ών σε γενική απεργία στις 27 Σεπτεμβρίου 2019 και ώρα 12.00 μμ στην πλατεία Συντάγματος στην Αθήνα και σε άλλες περιοχές της χώρας, θα συμμετέχουν μαζικά για να ενώσουν δυνάμεις με το παγκόσμιο κίνημα μαθητριών/ών, πολιτών, σωματείων και λοιπών ομάδων που απαιτούν από τις κυβερνήσεις τους να αναλάβουν άμεση δράση για την αναχαίτιση της κλιματικής κρίσης και την υιοθέτηση πολιτικών που θα διατηρήσουν την πλανητική θερμοκρασία στα πιο βιώσιμα επίπεδα του +1,5°C.