Κόμβος Αριστείας για το Άσυλο και την Μετανάστευση

Την Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 2022 παρουσιάστηκε στο διεθνές ακαδημαϊκό κοινό ο Κόμβος Αριστείας για το Άσυλο και την Μετανάστευση, μια νέα ανεξάρτητη ερευνητική δομή με αντικείμενο την έρευνα στον χώρο των προσφυγικών και μεταναστευτικών σπουδών, την ανάπτυξη δράσεων διδασκαλίας και έρευνας στο πεδίο, την παραγωγή κειμένων πολιτικής στο χώρο σε στενή συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς θεσμούς, την υποστήριξη των σχετικών δράσεων, έργων και παρεμβάσεων της Πολιτείας καθώς και των αντίστοιχων υλοποιούμενων από την Κοινωνία των Πολιτών. 

Φιλοδοξία των εμπνευστών του εγχειρήματος που αφορά συνεργασία του Harvard με το ΕΚΠΑ μέσω του νέου Κόμβου Αριστείας του ΕΚΠΑ για το Άσυλο και τη Μετανάστευση – Hub ΕΚΠΑ, είναι η ανάδειξη του Κόμβου ως το σημαντικότερο ερευνητικό κέντρο για τα θέματα αυτά στον χώρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της ευρύτερης Μεσογείου.

Σκοπός και στόχοι

Σε ανακοίνωσή του ο Θάνος Δημόπουλος, Πρύτανης του ΕΚΠΑ, αναφέρει μεταξύ άλλων ότι τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς για τα ευρωπαϊκά δεδομένα μετακίνησης πληθυσμών, που δημιούργησε σημαντικά πολιτικά και πρακτικά προβλήματα και έφερε την χώρα στα πρωτοσέλιδα των δελτίων ειδήσεων στον πλανήτη. 

Ήδη από το ενάμιση εκατομμύριο πρόσφυγες και μετανάστες κατέφθασαν στα ελληνικά νησιά. Τα προσφυγικά αυτά ρεύματα αποτελούν ένα μέρος του συνόλου των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη και ένα ακόμα μικρότερο μέρος των μεταναστευτικών ροών παγκοσμίως. Στο πλαίσιό τους καταγράφεται μια πλειάδα μορφών μετακίνησης πληθυσμών, που συνιστά το ευρύτερο φαινόμενο. Κάποιοι πληθυσμοί που μετακινούνται για να ξεφύγουν από εμπόλεμες περιοχές, άλλοι προς εξεύρεση εργασίας και καλύτερων συνθηκών ζωής, τρίτοι επειδή η ζωή τους βρίσκεται σε κίνδυνο από εμφυλίους πολέμους και άλλες ένοπλες συγκρούσεις, ορισμένοι επειδή η ζωή τους κινδυνεύει λόγω θρησκευτικών πεποιθήσεων ή τρόπου ζωής και τελευταία μετακινούνται μεγάλες ομάδες ανθρώπων επειδή η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται ραγδαία και στερεί από τροφή και νερό. Επιπρόσθετα, αυτή η μορφή μετανάστευσης, η κλιματική, έχει συχνά ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη συγκρούσεων μεταξύ κλιματικών μεταναστών και γηγενών κατοίκων, γεγονός που προκαλεί μια δευτερογενή μετανάστευση των πρώτων, των δεύτερων ή και των δυο. 

Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, της συμμετοχής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και της μορφολογίας των συνόρων της, συγκαταλέγεται σε εκείνες τις χώρες που δέχονται -και κατά πάσα πιθανότητα θα δέχεται και στο μέλλον- μεγάλα κύματα προσφύγων και μεταναστών. Πέραν αυτών, η Ελλάδα υπήρξε για πολλά χρόνια χώρα αναχώρησης μεταναστών, προσφάτως συμβάλλοντας στο φαινόμενο που αποκαλείται πλέον brain drain. Επί τη βάσει αυτών των δεδομένων αλλά και επί τη βάσει των εξελίξεων στην περιοχή των επιστημών, έχει ήδη παραχθεί ένας σχετικά μεγάλος όγκος επιστημονικών μελετών, ερευνών και εκδόσεων ενώ τα τελευταία χρόνια έχουν ιδρυθεί και λειτουργούν στη χώρα με επιτυχία ξενόγλωσσα μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στο ευρύτερο πεδίο των προσφυγικών και μεταναστευτικών σπουδών, συμπεριλαμβανομένου του ΕΚΠΑ. Έτσι, η χώρα εξελίσσεται σε προνομιακό πεδίο για την ανάπτυξη προσφυγικών και μεταναστευτικών σπουδών (refugee studies) ή ευρύτερα του τομέα της μελέτης των μετακινούμενων πληθυσμών. Με βάση τον ρόλο και την θέση του ΕΚΠΑ στην ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα, η παρουσία του στην επιστημονική πρωτοπορία είναι φυσική και απολύτως αναμενόμενη.

Δρομολογούμενες δράσεις

Στο πλαίσιο της συνεργασίας του Harvard με το ΕΚΠΑ μέσω του νέου Κόμβου Αριστείας του ΕΚΠΑ για το Άσυλο και τη Μετανάστευση – Hub ΕΚΠΑ προγραμματίζονται δράσεις όπως Θερινό Σχολείο και Μνημόνιο Συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο του Harvard. Αποστολή του Κόμβου Αριστείας είναι η ανάπτυξη κοινών δράσεων και προγραμμάτων σε όλο το εύρος του Πανεπιστημίου Αθηνών με άμεσο διεθνές αντίκτυπο.

Για τον σκοπό αυτό υπογράφεται ήδη Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ του ΕΚΠΑ και του Πανεπιστημίου του Harvard (δια του Harvard T.H. Chan School of Public Health και του FXB Center for Health & Human Rights), δημιουργώντας ευκαιρίες τόσο για κοινή διδασκαλία και μάθηση όσο και για την ενίσχυση καινοτόμων μορφών εφαρμοσμένης έρευνας σε θέματα σχετικά με τις προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές.

Η πρώτη από αυτές τις κοινές δράσεις είναι ένα Θερινό Σχολείο τριών εβδομάδων, το οποίο θα λειτουργήσει τον Ιούλιο του 2022. Με ένα πλήρες πρόγραμμα μαθημάτων και δραστηριοτήτων που αναπτύχθηκε από δυο πανεπιστήμια, το Θερινό Σχολείο θα προσφέρει υψηλού επιπέδου εξειδικευμένη γνώση αλλά και εμπειρία πεδίου στην Αθήνα, στο Ναύπλιο (με την συνεργασία του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Harvard) και στην Λέσβο. Η επιλογή των μετεχόντων γίνεται από τα δυο πανεπιστήμια αλλά το θερινό σχολείο θα είναι ανοικτό και σε φοιτητές και νέους ερευνητές υψηλών προδιαγραφών από άλλα ευρωπαϊκά και αμερικανικά πανεπιστήμια. Το πρόγραμμα είναι αυτοχρηματοδοτούμενο ενώ σημειώνεται ήδη προθυμία ενίσχυσης και συμμετοχής από ικανό αριθμό θεσμών, ιδρυμάτων και μη κυβερνητικών οργανώσεων. 

Η παρουσίαση του Θερινού Σχολείου έγινε την Τετάρτη, 19 Ιανουαρίου 2022 ενώπιον της Υπουργού Παιδείας Νίκης Κεραμέως και του πρέσβη των ΗΠΑ την Ελλάδα Geoffrey R. Pryatt. Κατά την διάρκεια της διαδικτυακής συνάντησης, υπογράφτηκε και το Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των δυο πανεπιστημίων.