Ενέργεια: Προκλήσεις και νέες αβεβαιότητες λόγω του πολέμου στην Ουκρανία

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Τα σενάρια που καθορίζουν τις προοπτικές στο παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο -ανάλογα με τον ρυθμό της τεχνολογικής προόδου και τις πολιτικές που ακολουθούνται- αναλύει η έκθεση Global Energy Perspective 2022 της McKinsey που λαμβάνει υπόψη δεδομένα από 146 χώρες.

Καθώς μαίνεται η ενεργειακή κρίση οι τιμές της ενέργειας κινούνται σε υψηλά επίπεδα αναδύοντας κοινωνικά ζητήματα και κινδύνους ενεργειακής ασφάλειας.

Οι αναλυτές μελέτησαν τις επιπτώσεις στην αγορά σε διάφορες συνθήκες. Ένα σενάριο αφορά στο ενδεχόμενο κυριαρχίας των ορυκτών καυσίμων, με τιμές κάτω από τα 50 ευρώ/tCO2 την περίοδο 2030-2050 και αύξηση της θερμοκρασίας πάνω από τους 2,4 βαθμούς Κελσίου. Στο δεύτερο σενάριο οι τιμές κινούνται μεταξύ 55 και 130 ευρώ/tCO2, η θερμοκρασία μεταξύ 1,9 και 2,9 βαθμούς και όσο ενεργές κι αν είναι οι πολιτικές παραμένουν ανεπαρκείς για την ικανοποίηση των φιλόδοξων στόχων. Στο τρίτο σενάριο, με 75-140 ευρώ/tCO2 και θερμικρασία 1,6 έως 2,4 βαθμούς επιταχύνεται η μετάβαση αλλά παραμένουν δυστοκίες. Το τέταρτο σενάριο λαμβάνει υπόψη μια μέση αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,7 βαθμούς και αύξηση των τιμών CO2 στα 100-180 ευρώ/t και το πέμπτο με τιμές πάνω από τα 200 ευρώ αναφέρεται στην υποστήριξη του στόχου για αύξηση της θερμοκρασίας μικρότερη του 1,5ο από την παγκόμσια κοινότητα με επιτάχυνση των επενδύσεων για απανθρακοποίηση και αλλαγή κουλτούρας. 

Αν και τα σενάρια που διερευνώνται δεν εξαντλούν τις αβεβαιότητες που αναδύονται από τον αντίκτυπο της εισβολής στην Ουκρανία οι αναλυτές δίνουν σημαντικές πληροφορίες για τις εξελίξεις στις αγορές ενέργειας. 

Ειδικότερα, ενώ οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις δεσμεύονται ολοένα και περισσότερο σε στόχους απαλλαγής από τις εκπομπές CO2, οι αγορές ενέργειας αντιμετωπίζουν ακραίες συνθήκες αστάθειας λόγω γεωπολιτικών εντάσεων και ανάκαμψης της ζήτησης για ενέργεια μετά την πανδημία. Η σύγκρουση στην Ουκρανία, καθώς και άλλοι παράγοντες, έχουν πυροδοτήσει ράλι στις τιμές της ενέργειας, καθώς οι αβεβαιότητες σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού και την οικονομική προσιτότητα είναι στο επίκεντρο. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021 η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας και οι εκπομπές αυξήθηκαν σε σύγκριση με το 2020, φτάνοντας σχεδόν τα προ-Covid-19 επίπεδα (~33 Gt ισοδύναμο CO2 που σχετίζεται με την ενέργεια). Εντωμεταξύ, στο πλαίσιο της COP26 συνολικά 64 χώρες, που αντιπροσωπεύουν το 89% των παγκόσμιων εκπομπών CO2, δεσμεύθηκαν για ουδετερότητα άνθρακα ενώ τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα συνεχίζουν επίσης να αυξάνουν τους φιλόδοξους στόχους για απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα. 

Με βάση τα παραπάνω, μέχρι το 2050, η ηλεκτρική ενέργεια με την ενεργοποίηση του υδρογόνου και τα εναλλακτικά καύσιμα θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν το 50% του ενεργειακού μείγματος. Η ζήτηση προβλέπεται να τριπλασιαστεί έως το 2050 ενώ η παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προβλέπεται να φτάσει το 80-90% της δυναμικότητας έως το 2050, καθώς οι παγκόσμιοι ρυθμοί ανάπτυξης έργων για ηλιακή και αιολική ενέργεια αυξάνονται ραγδαία. Η ζήτηση υδρογόνου σε νέους τομείς θα μπορούσε να φτάσει τους 350–600 mtpa το 2050 (σε σύγκριση με ~80 mtpa σήμερα). Η παγκόσμια ζήτηση για βιώσιμα καύσιμα αναμένεται να ωριμάσει φτάνοντας μερίδιο 8–22% όλων των υγρών καυσίμων έως το 2050.

Ταυτόχρονα η αιχμή της ζήτησης για τα ορυκτά καύσιμα καλά κρατεί. Η ζήτηση για πετρέλαιο προβλέπεται να κορυφωθεί την επόμενη πενταετία για να κορυφωθεί μεταξύ 2024 και 2027, κυρίως λόγω των αναγκών από τα ηλεκτρικά οχήματα – μια αγορά που βρίσκεται σε ανάπτυξη. Σημειώνεται ότι η ζήτηση άνθρακα κορυφώθηκε το 2013 και μετά από μια προσωρινή ανάκαμψη το 2021, προβλέπεται να συνεχίσει σε πτωτική τροχιά. Η σύγκρουση στην Ουκρανία οδηγεί σε αυξήσεις τιμών ενώ η αγορά αναζητά ισορροπία στην ασφάλεια του εφοδιασμού και την οικονομική προσιτότητα. Με ορίζοντα το 2035, η ζήτηση φυσικού αερίου προβλέπεται να αυξηθεί κατά 10-20% αλλά μετά είναι πιθανό να επηρεαστεί από αβεβαιότητες, κυρίως λόγω της αλληλεπίδρασης με το υδρογόνο. 

Ακόμα κι αν όλες οι χώρες τηρήσουν τις δεσμεύσεις για μηδενικές εκπομπές η υπερθέρμανση του πλανήτη προβλέπεται να φτάσει τους 1,7°C έως το 2100. Όλα τα σενάρια απαιτούν ουσιαστικές αλλαγές στο ενεργειακό τοπίο, σύμφωνα με τους αναλυτές. Θα απαιτηθούν σημαντικές επενδύσεις για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και αλλαγές στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα προκειμένου να αποφευχθεί η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη πάνω από 1,5°.

Οι συνολικές επενδύσεις σε όλους τους ενεργειακούς τομείς προβλέπεται να εμφανίσουν ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης πάνω από 4% ετησίως και αναμένεται να στρέφονται όλο και περισσότερο προς τεχνολογίες μη ορυκτών καυσίμων και στην κατεύθυνση της απανθρακοποίησης, ενώ οι αποδόσεις παραμένουν αβέβαιες. Οι ετήσιες επενδύσεις στον εφοδιασμό και την παραγωγή ενέργειας αναμένεται να διπλασιαστούν έως το 2035 και να φτάσουν τα 1,5 -1,6 τρισ. δολ. με σχεδόν όλη την ανάπτυξη να προέρχεται από τεχνολογίες για καθαρή ενέργεια.