Δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί: Γιατί είμαστε εκτός Στόχου

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Ένα χάσμα χωρίζει τη χώρα μας από την επίτευξη του Στόχου Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) 16 “Ειρήνη, Δικαιοσύνη και Ισχυροί Θεσμοί”, δεδομένου ότι η πρόοδος είναι αργή και η υστέρηση έχει οικονομικό αλλά και άϋλο αντίκτυπο – από την καθυστέρηση στην απονομή Δικαιοσύνης, που αποτελεί πρόβλημα και για τους επενδυτές, μέχρι την εγκληματικότητα και το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών.

Τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι η χώρα μας εξακολουθεί να διαθέτει έναν από τους υψηλότερους χρόνους διεκπεραίωσης αστικών, εμπορικών και διοικητικών υποθέσεων στην ΕΕ, με -ακόμη- χαμηλή αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων. 

Την ίδια στιγμή, η έκθεση της ΕΕ που δημοσιεύθηκε πέρυσι το καλοκαίρι, έδειξε ότι έχει αυξηθεί σημαντικά από το 2019 ο αριθμός δικαστών ανά 100.000 κατοίκους, δείκτης που κατατάσσει τη χώρα μας τρίτη μεταξύ των χωρών της ΕΕ στη σχετική λίστα. Επίσης παρατηρείται χαμηλή συμμετοχή γυναικών στο δικαστικό σώμα ενώ υψηλή παραμένει και η αναλογία δικηγόρων, που επίσης αποτελεί δείκτη που δίνει στην Ελλάδα την 3η θέση στην ΕΕ. Εντωμεταξύ, σε χαμηλά επίπεδα συγκριτικά με τις άλλες χώρες της ΕΕ κινούνται οι δαπάνες για τη Δικαιοσύνη.

Ενδεικτικά είναι και τα στοιχεία του δείκτη “Ease of doing business” της Παγκόσμιας Τράπεζας, όπου η Ελλάδα κατατάσσεται 79η, με καλό σκορ στην έναρξη επιχείρησης αλλά κακή θέση στην επίλυση δικαστικών διαφορών, όπου ο μέσος χρόνος υπολογίζεται στην πρόσφατη κατάταξη στα 3,5 χρόνια. Αν υπολίσουμε ότι αυτός ο χρόνος ήταν 4,5 χρόνια το 2019 γίνεται σαφές ότι έχει επιτευχθεί πρόοδος αλλά και ότι απομένει σημαντικός δρόμος να διανυθεί.

Στοιχεία διαφωτιστικά για τις μεταρρυθμίσεις που πρέπει να προωθηθούν αντλούμε και από την πρόσφατη μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων μελετών (ΚΕΦΙΜ) που εκπονήθηκε σε συνεργασία με το ευρωπαϊκό δίκτυο EPICENTER για το πλαίσιο γύρω από τα ναρκωτικά στην Ελλάδα. Με πάνω από έναν στους πέντε κρατούμενους στην χώρα να βρίσκονται υπό κράτηση για ναρκωτικά και χωρίς πλήρη διαχωρισμό ανάμεσα στον απλό χρήση, τον εξαρτημένο και τον διακινητή για τα ελαφρά ναρκωτικά, η μελέτη διαπιστώνει σημαντικά προβλήματα. Συγκεκριμένα, στη μελέτη που υπογράφουν ο διδάκτωρ Κοινωνικών Επιστημών στο Labour Market University του Leicester και Λέκτορας στο Μητροπολιτικό Κολλέγιο Χρήστος Μαντάς και ο Συντονιστής Ερευνητικών Προγραμμάτων στο Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών Κωνσταντίνος Σαραβάκος επισημαίνεται μεταξύ άλλων ότι η πολιτική της ποινικοποίησης των ελαφρών ναρκωτικών ουσιών επιβαρύνει σημαντικά το δικαστικό και το σωφρονιστικό σύστημα της Ελλάδας, καθώς πάνω από 1 στους 5 κρατούμενους βρίσκονται υπό κράτηση για ναρκωτικά, ενώ μόνο το 5,5% του συνόλου των υποθέσεων χαρακτηρίζονται ως σχετιζόμενες με σημαντικές ποσότητες κατάσχεσης ναρκωτικών ουσιών και περίπου το 60% των υποθέσεων κατασχέσεων ναρκωτικών το 2022 αφορούσε κάνναβη.  

Εμπειρικά παραδείγματα καταδεικνύουν ότι η αποποινικοποίηση μπορεί να παραγάγει θετικά αποτελέσματα τόσο σε κοινωνικό, όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Για παράδειγμα, στην Πορτογαλία, το υγειονομικό και οικονομικό κόστος των ναρκωτικών μειώθηκε κατά 18% μέσα σε 11 χρόνια μετά τις σχετικές απελευθερώσεις. Στην Ολλανδία, η αποποινικοποίηση των ελαφρών ναρκωτικών έχει περιορίσει την εγκληματικότητα και τη μετάδοση του ΗΙV μεταξύ των χρηστών ηρωίνης.   

Οι πολιτικές απελευθέρωσης συνδέονται και με ορισμένα αρνητικά αποτελέσματα, όπως την αύξηση του ποσοστού των ενηλίκων που χρησιμοποιούν ναρκωτικές ουσίες. Ωστόσο, αυτού του είδους η αύξηση οφείλεται ως ένα βαθμό και στη νόμιμη συνταγογράφηση ήπιων ναρκωτικών ουσιών και συνδέεται με ένα καλύτερο πλαίσιο παρακολούθησης.

Στη μελέτη διατυπώνονται συγκεκριμένες μεταρρυθμιστικές προτάσεις πολιτικής που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων: αναθεώρηση του ισχύοντος νομικού πλαισίου, διαχωρισμό ανάμεσα στον απλό χρήση, τον εξαρτημένο και τον διακινητή για τα ελαφρά ναρκωτικά, πρόβλεψη νόμιμης πώλησης ελαφρών ναρκωτικών ουσιών και εστίαση του νομοθετικού πλαισίου που αφορά τη νικοτίνη στην πρόληψη και την άρση των περιορισμών που αφορούν εναλλακτικούς τρόπους καπνίσματος (ηλεκτρικό κάπνισμα, snus κλπ.) οι οποίοι θα μετριάσουν τις αρνητικές επιπτώσεις που έχει η νικοτίνη στη δημόσια υγεία αντί αναποτελεσματικών περιορισμών και απαγορεύσεων.