Δασοπυρόσβεση: Από την καταστολή στην πρόληψη και την αποκέντρωση

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Παρά τους σημαντικούς διαθέσιμους πόρους, τις υψηλές δαπάνες και τον μεγάλο αριθμό πυροσβεστών, η Ελλάδα καταγράφει από τις χειρότερες επιδόσεις στην ΕΕ σε καμένες δασικές εκτάσεις, με στρατηγική μονοδιάστατα προσηλωμένη στην καταστολή, με ανεπαρκή έμφαση στην πρόληψη και την αποκατάσταση, γεγονός που οδηγεί σε πολιτικές ταυτόχρονα δαπανηρές και αναποτελεσματικές.

Αυτό καταδεικνύει το νέο policy brief του Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ) που υπογράφει ο εμπειρογνώμονας δημόσιας διοίκησης και σύμβουλος του ΑΣΕΠ, Παναγιώτης Καρκατσούλης. 

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (European Forest Fire Information System – EFFIS) το 2025 κάηκε το 0,35% της συνολικής έκτασης της χώρας. Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 5η θέση στην ΕΕ, μετά την Πορτογαλία, την Κύπρο, την Ισπανία και τη Ρουμανία και εάν συνυπολογιστεί το 0,38% της έκτασης που καιγόταν κατά μέσο όρο κάθε χρόνο κατά την περίοδο 2006-2024, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 2η χειρότερη θέση στην ΕΕ, μετά την Πορτογαλία. Σύμφωνα με τη μελέτη αυτά τα στοιχεία δεν οφείλονται σε έλλειψη πόρων καθώς η Ελλάδα διαθέτει το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό δαπανών για πυροπροστασία στην ΕΕ (0,7% των συνολικών δαπανών), πίσω μόνο από την Ρουμανία (0,9%). Ο μέσος όρος των 27 κρατών-μελών της ΕΕ ανέρχεται σε 0,5%.

Επίσης, ο αριθμός των επαγγελματιών πυροσβεστών σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό στην Ελλάδα είναι ο 8ος υψηλότερος στην ΕΕ. Το 2024, το μερίδιο των επαγγελματιών πυροσβεστών στη συνολική απασχόληση έφτασε το 0,41%, ποσοστό που τοποθετεί τη χώρα στη 2η θέση στην ΕΕ, μετά την Κροατία.

Το παράδοξο στην περίπτωση της Ελλάδας είναι ότι, παρά τους σημαντικούς πόρους που διαθέτει για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών -πολλαπλάσιους σε σχέση με χώρες μεγαλύτερες σε έκταση όπως η Ισπανία-, τα αποτελέσματα παραμένουν αρνητικά ενώ η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί ούτε με την αξιοποίηση των πρόσθετων διαθέσιμων κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η αναποτελεσματικότητα αυτή δεν περιορίζεται στην περιβαλλοντική καταστροφή, αλλά συνεπάγεται επιπλέον ένα υψηλό οικονομικό κόστος.  Ήδη την περίοδο 2011-2018 (για την οποία υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα) το μέσο κόστος καταστολής κάθε δασικής πυρκαγιάς στην Ελλάδα εκτιμήθηκε στις 977,5 χιλιάδες ευρώ. Επίσης, σύμφωνα με τη μελέτη, το οικονομικό κόστος των δασικών πυρκαγιών το 2023 ανήλθε σε 1,58 δισ. ευρώ με βάση εκτιμήσεις, όταν το αντίστοιχο κόστος στο σύνολο της Ευρώπης ανήλθε σε 3,81 δισ. ευρώ. 

Συμπεριλαμβανομένου του κόστους από ακραία καιρικά φαινόμενα που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, διαπιστώνεται ότι οι επιπτώσεις για την Ελλάδα την περίοδο 1980-2023 ανέρχονται σε 124.000 ευρώ ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, ένα “κρυφό χρέος” για τη χώρα.

Όπως σχολιάζει ο Γενικός Διευθυντής του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, “οι τεράστιοι πόροι που διατίθενται για την καταστολή δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Είναι καιρός να περάσουμε σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική με έμφαση στην πρόληψη, την αποκέντρωση και τη συνεργασία με την κοινωνία πολιτών και τον ιδιωτικό τομέα. Μόνο έτσι θα προστατεύσουμε αποτελεσματικά ζωές, περιουσίες και το φυσικό μας περιβάλλον”.

Η μελέτη διαπιστώνει ότι το ισχύον θεσμικό πλαίσιο (ν. 4662/2020) είναι ασαφές, με αδυναμία εφαρμογής, ενώ κρίσιμες προβλέψεις, όπως τα Περιφερειακά Κέντρα Πολιτικής Προστασίας, παραμένουν ανενεργές. Οι δομές Πολιτικής Προστασίας είναι υποστελεχωμένες, με γερασμένο προσωπικό και περιορισμένη αξιοποίηση της τεχνολογίας ενώ η τοπική αυτοδιοίκηση και τα δίκτυα εθελοντών δεν διαθέτουν την απαραίτητη αποκέντρωση, στήριξη και ένταξη στον επιχειρησιακό σχεδιασμό.

Ως αποτέλεσμα της μελέτης το ΚΕΦΙΜ καταλήγει σε προτάσεις πολιτικής όπως:

-Αναθεώρηση και απλοποίηση του θεσμικού πλαισίου, με σαφή καθορισμό ρόλων και αρμοδιοτήτων. 

-Στοχευμένη αποκέντρωση αρμοδιοτήτων και πόρων στην τοπική αυτοδιοίκηση. 

-Ενίσχυση κρίσιμων μονάδων με εξειδικευμένο προσωπικό και ουσιαστική ένταξη των εθελοντών. 

-Ουσιαστική συνεργασία με την κοινωνία πολιτών και τον ιδιωτικό τομέα.

-Αξιοποίηση της τεχνολογίας και των δεδομένων, με ενιαίο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και υποχρεωτική εκπόνηση μελετών τρωτότητας.