Ανθεκτικές στον Covid-19 οι ΜΚΟ, μετά το “σχολείο” της δεκαετούς κρίσης

Aβεβαιότητα για το μέλλον εκφράζουν δύο στις πέντε ΜΚΟ (61%), το 1/4 (ή 24%) τοποθετείται με αισιοδοξία και μία στις δέκα (13,4%) εκφράζει ουδέτερη στάση, σύμφωνα με έρευνα του HIGGS που επιβεβαιώνει την ανθεκτικότητα των οργανώσεων, οι οποίες μετά από 10 χρόνια πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης, έχουν αναπτύξει μηχανισμούς για να ανταποκρίνονται σε περιόδους άλλων κρίσεων, όπως η πανδημία.

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Αν και η κρίση έφερε τα πάνω – κάτω στις δράσεις των ΜΚΟ (όπως τουλάχιστον αναφέρει το 80%) δημιουργώντας ανησυχίες για το μέλλον, τo 76% των οργανώσεων στην Ελλάδα, εκτιμά ότι θα συνεχίσει να λειτουργεί και μετά την τρέχουσα κρίση, με μόλις 7% να σχεδιάζει μείωση προσωπικού και 13% μείωση υπηρεσιών.

Η έρευνα του HIGGS αποκάλυψε επίσης ότι το 74% των οργανώσεων διαφωνούν με την προοπτική συγχώνευσης με άλλη ΜΚΟ, στο πλαίσιο της καλύτερης ανταπόκρισης στην κρίση. Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έρχεται σε αντίθεση με την κύρια κατεύθυνση σε πολλά οικοσυστήματα του εξωτερικού όπου οι συγχωνεύσεις αλλά και οι προγραμματικές συνεργασίες αποτελούν βασικό αντικείμενο συζητήσεων. Ουσιαστικά η ανθεκτικότητα των ελληνικών ΜΚΟ καθιστά την ανάγκη για συγχώνευση περιορισμένη, αν και θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα επίπεδα αισιοδοξίας υποβαθμίζονται στις οργανώσεις με έως 20 χιλ. ευρώ κύκλο εργασιών. 

Ένα άλλο σημείο προσοχής είναι ότι η πανδημική κρίση επηρέασε τις περισσότερες οργανώσεις όσον αφορά στην ανεύρεση πόρων, με το 60% του δείγματος να αναφέρει ότι επηρεάστηκε αρνητικά, ενώ μόλις ένα 16% είδε μια θετική επίδραση. Από την περαιτέρω ανάλυση των δεδομένων προκύπτει ότι οι μικρότερες οργανώσεις (έως 10 άτομα προσωπικό) μπόρεσαν να ανταποκριθούν καλύτερα από τις μεγάλες και μεσαίες οργανώσεις όσον αφορά στην ανεύρεση πόρων.

Αξίζει δε να σημειωθεί ότι το 80% των οργανώσεων με έδρα στην περιφέρεια, έναντι του 57% των οργανώσεων με έδρα στην Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη, αντιμετώπισε προβλήματα στην ανεύρεση πόρων. Αντίστοιχα, οι οργανώσεις που σημείωσαν θετική επίδραση της πανδημικής κρίσης στην ανεύρεση πόρων είναι σημαντικά μειωμένες στην περιφέρεια (10% έναντι 17% στο κέντρο).

Ο Σωτήρης Πετρόπουλος, Διευθυντής του HIGGS, εξηγεί στο csrindex ότι “η πανδημία έχει επηρεάσει αρνητικά τη λειτουργία των Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων, όπως θα ήταν αναμενόμενο. Παρόλα αυτά, μετά από σχεδόν 10 χρόνια οικονομικής κρίσης, διαπιστώνουμε μια ανθεκτικότητα στον τρόπο που αντιμετωπίζουν την τρέχουσα υγειονομική κρίση, χωρίς σπασμωδικές κινήσεις και χωρίς πανικό και αυτό από μόνο του είναι ιδιαίτερα ελπιδοφόρο για τους επόμενους μήνες. Προφανώς και τις απασχολούν οι εξελίξεις στον τομέα των χρηματοδοτήσεων – ο οποίος, προεξαρχούσης της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, έχει στραφεί σε μεγάλο βαθμό στην Υγεία – αλλά τηρούν στάση αναμονής, προσπαθώντας παράλληλα να μετασχηματίσουν ψηφιακά τις λειτουργίες τους στο μέγιστο δυνατό, ώστε να ανταποκριθούν στις προκλήσεις των επόμενων μηνών”.

Η χρηματοδότηση

Σε σχέση με τους υπάρχοντες χρηματοδότες, πάνω από τις μισές οργανώσεις, συγκεκριμένα το 55%, δεν αντιμετώπισαν κάποιο πρόβλημα στη ροή των χρηματοδοτήσεων, σε αντίθεση με ένα 13% το οποίο είδε χρηματοδοτήσεις του να διακόπτονται. Από την άλλη μεριά το 32% των οργανώσεων αντιμετώπισε αναβολή χρηματοδοτήσεων. 

Οι οργανώσεις μικρού μεγέθους (με 20-50 χιλ. ευρώ ετήσιο κύκλο εργασιών) και μεσαίου μεγέθους (500 χιλ. – 1 εκατ. ευρώ) είχαν τα καλύτερα σχετικά αποτελέσματα. Σημειώνεται, επίσης, η σχετικά καλή διαχείριση των πιέσεων στις χρηματοδοτήσεις από τις πολύ μεγάλες οργανώσεις (10 εκατ. ευρώ).

Σχετικά με τις επιπτώσεις στην ανεύρεση πόρων οι συμμετέχουσες στην έρευνα ΜΚΟ υπέδειξαν τη μετατόπιση χρηματοδοτήσεων των Κοινωφελών Ιδρυμάτων και της ΕΚΕ προς τον τομέα της υγείας και δη τις κρατικές δομές. Καταγράφονται επίσης οι δυσκολίες στο να πραγματοποιηθούν συναντήσεις με εκπροσώπους χρηματοδοτών αλλά και η αναβολή επ’ αόριστον ή ακύρωση εκδηλώσεων όπως bazaar, γεύματα υποστήριξης στην Ελλάδα και το εξωτερικό, πωλήσεις περιοδικών και πασχαλινών ειδών κ.ο.κ.. Την ίδια στιγμή ενισχύθηκαν οι δράσεις crowd-funding, οι επιλογές δωρεών μέσω διαδικτύου και sms, τα e-shops, οι επί πληρωμή διαδικτυακές εκδηλώσεις και σεμινάρια και oι δημόσιες εκκλήσεις για υποστήριξη. 

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας ως προς την ανεύρεση πόρων οι περισσότερες οργανώσεις (23%) έχουν προβεί στην υλοποίηση εξ αποστάσεως δράσεων ζητώντας τη συμμετοχή των (δυνητικών) χρηματοδοτών τους. Σχετικά με τις σημαντικότερες τρέχουσες ανάγκες των οργανώσεων προβάλλονται κυρίως: η κάλυψη πάγιου κόστους (π.χ. ενοίκια), το προσωπικό αλλά και ο ηλεκτρονικός εξοπλισμός που κρίνεται απαραίτητος, ειδικά σε περίπτωση ενός δεύτερου lockdown.

Το 76% των οργανώσεων δηλώνουν ότι τους είναι αναγκαία μια έκτακτη χρηματοδότηση για τους επόμενους 6 μήνες. Αλλά υπάρχει κι ένα 24% περίπου που δηλώνει πως δεν χρειάζεται έκτακτη χρηματοδότηση, επιβεβαιώνοντας το συμπέρασμα για ανθεκτικότητα μερίδας οργανώσεων κατά την τρέχουσα κρίση. Σχετικά με το εύρος της έκτακτης χρηματοδότησης, η πλειονότητα των οργανώσεων, συγκεκριμένα το 44%, χρειάζεται έκτακτη χρηματοδότηση έως 50.000 ευρώ για τους επόμενους 6 μήνες ενώ το 4% άνω των 200.000 ευρώ. Το αποτέλεσμα αυτό ενδεχομένως να αιτιολογείται από το μέγεθος των οργανώσεων που συμμετείχαν στην έρευνα, οι οποίες, ως επί το πλείστον είναι μικρομεσαίες οργανώσεις με έως 40 άτομα διοικητικό προσωπικό.

Όσον αφορά, τέλος, στις εκτιμήσεις των οργανώσεων για το επόμενο διάστημα στο πεδίο της ανεύρεσης πόρων, το 43% είναι αισιόδοξο αναμένοντας η κατάσταση να βελτιωθεί, ενώ ένα 37% έχει την αντίθετη εκτίμηση. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η πιο αισιόδοξη κατηγορία οργανώσεων βάσει κύκλου εργασιών είναι αυτή των 20-50 χιλ. ευρώ όπου μόλις το 8% θεωρεί ότι η κατάσταση θα χειροτερεύσει.

Ποιες ΜΚΟ επηρεάζονται περισσότερο

Η ανάλυση των απαντήσεων βάσει γεωγραφικής στόχευσης, νομικής μορφής και μεγέθους (κύκλος εργασιών) αποκάλυψε ότι ο Covid-19 δεν είχε πανομοιότυπη επίδραση σε όλες τις οργανώσεις. Η κρίση επηρέασε περισσότερο οργανώσεις με τη μορφή της ΑΜΚΕ, πιθανώς διότι περιλαμβάνει κατά κύριο λόγο πιο νέες οργανώσεις, καθώς και οργανώσεις της περιφέρειας έναντι των δύο μεγάλων αστικών κέντρων (Αθήνα και Θεσσαλονίκη). 

Οι οργανώσεις με μεγάλο μέγεθος (3 εκατ. ευρώ και πάνω) δεν επηρεάστηκαν τόσο αρνητικά όσο οργανώσεις μικρότερου μεγέθους ενώ οι μεγαλύτερες οργανώσεις κατάφεραν να εξουδετερώσουν τις όποιες επιδράσεις της πανδημικής κρίσης. Όσον αφορά στις ίδιες τις δράσεις περίπου 80% του οικοσυστήματος ανέστειλε παρεμβάσεις. Μάλιστα, από αυτές το μεγαλύτερο ποσοστό (16%) προχώρησαν σε αναστολή δράσεων σε ποσοστό 80%, ενώ το δεύτερο μεγαλύτερο σχετικό ποσοστό οργανώσεων (12%) ανέστειλαν το 50% των δράσεών τους.

Απροθυμία για περικοπές

Ας σημειωθεί ότι οι οργανώσεις δεν τοποθετούνται θετικά σε πιθανές απολύσεις. Πέραν του 66% του συνολικού δείγματος που δεν τοποθετείται θετικά προς μια τέτοια εξέλιξη, οι ισχυρότερες τάσεις υπέρ (αν και μικρές) καταγράφονται στις οργανώσεις με κύκλο εργασιών έως 50 χιλ. ευρώ, καθώς και σε οργανώσεις με κύκλο εργασιών μεταξύ 200 χιλ. και 1 εκατ. ευρώ. Στον αντίποδα, στις μεγάλες οργανώσεις καθώς και σε οργανώσεις με προϋπολογισμούς από 50 έως 200 χιλ. ευρώ σχεδόν δεν καταγράφεται η τάση αυτή αλλά προκύπτει μια ξεκάθαρη τοποθέτηση κατά των απολύσεων.

Παρά το δυσμενές αυτό περιβάλλον, η πλειονότητα των οργανώσεων δεν προχώρησε σε μείωση προσωπικού αν και οι περισσότερες έκαναν χρήση της δυνατότητας να θέσουν σε αναστολή μέρος ή το σύνολο του προσωπικού τους. Πιο συγκεκριμένα, μόνο ένα 10% προχώρησε σε απολύσεις, ενώ ένα 55% τήρησε στάση αναμονής παρουσιάζοντας μηδενική μεταβολή όσον αφορά στον αριθμό των εργαζομένων τους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι από τις οργανώσεις που είδαν τις δράσεις τους να μειώνονται, μόλις 15% περίπου προχώρησε σε μείωση προσωπικού. Στον αντίποδα, από τις οργανώσεις που αύξησαν τις δράσεις τους μόνο το 14% ενίσχυσε το προσωπικό τους. Προκύπτει, λοιπόν, μια συντηρητική διαχείριση του ζητήματος του ανθρώπινου δυναμικού από τις οργανώσεις συνυπολογίζοντας χρηματοδοτικά προβλήματα αλλά και αύξηση των κοινωνικών αναγκών.

Για τις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται σε ευπαθείς ομάδες, όπως οι άστεγοι, οι υπηρεσίες τους διευρύνθηκαν, δεδομένης της ανάγκης προστασίας της συγκεκριμένης ευπαθούς ομάδας, η οποία δεν έχει σταθερό σημείο διαμονής. Ακόμη και οργανώσεις που, κατά κύριο λόγο, έως τώρα είχαν δράσεις πρόληψης και ενημέρωσης, προσαρμόστηκαν στα νέα δεδομένα με δράσεις παροχής ειδών πρώτης ανάγκης και υπηρεσιών υγείας.