Αγώνας δρόμου με …εμπόδια η πορεία της χώρας για το net zero

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Eνέργεια και μεταφορές αποτελούν τους δύο τομείς με το μεγαλύτερο κλιματικό αποτύπωμα στην Ελλάδα, αλλά ακόμη κι αν οι παρεμβάσεις εστίαζαν σ’ αυτούς τους τομείς η χώρα θα εξακολουθούσε να υστερεί έναντι άλλων χωρών μελών της ΕΕ στην πορεία για την κλιματική ουδετερότητα.

Αν και η στροφή στις ΑΠΕ και οι πρωτοβουλίες για προώθηση της ηλεκτροκίνησης καλλιεργούν προσδοκίες για μείωση του ισχυρού μεριδίου εκπομπών αερίων του θερμοκιπίου που αντιστοιχεί σε ενέργεια και μεταφορές (άνω του 50% αθροιστικά, με τις άλλες πηγές να ακολουθούν με πολύ μικρότερα ποσοστά επιβάρυνσης), υπάρχουν δομικά προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν. 

Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι η Ελλάδα κατατάσσεται στην πρώτη θέση σε παραβιάσεις του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, σύμφωνα με τα ετήσια δεδομένα που δημοσιεύει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σύμφωνα με μια νέα έκθεση του WWF Ελλάδας, που δημοσιεύθηκε την ώρα που η διεθνής κοινότητα αρχίζει νέο γύρο διαπραγματεύσεων για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης στο πλαίσιο της COP27, το 77% των ανοιχτών υποθέσεων παραβίασης από την Ελλάδα αφορούν κακή εφαρμογή και άρα με υποθέσεις που δεν έχουν να κάνουν απλώς με καθυστερήσεις στην υιοθέτηση ευρωπαϊκών οδηγιών. 

Η ψήφιση φέτος τον Μάιο του πρώτου εθνικού κλιματικού νόμου (ν. 4936/2022) είναι ένα ορόσημο, ένα πρώτο βήμα για την εξειδίκευση των στόχων μείωσης του κλιματικού αποτυπώματος της χώρας και τη δημιουργία ενός πλαισίου εθνικής κλιματικής πολιτικής που μπορεί να διευκολύνει την αποτελεσματική και ολοκληρωμένη εφαρμογή των διεθνών και ενωσιακών δεσμεύσεων της χώρας.

Ο πήχης όμως έχει τεθεί από τα επιστημονικά δεδομένα πολύ ψηλά, καθώς όλα τα κράτη μέλη πρέπει να ανταποκρίνονται στην πρόκληση της συγκράτησης της μέσης θερμοκρασίας στον 1,5οC, με βάση τις επιστημονικές εκθέσεις της IPCC. Αυτό σημαίνει ότι για την διατήρηση της βιοποικιλότητας και τη θωράκιση των οικοσυστημάτων ελάχιστη απαίτηση είναι η επίτευξη του ευρωπαϊκού στόχου για θεσμικό χαρακτηρισμό και αποτελεσματική προστασία προστατευόμενων περιοχών που καλύπτουν το 30% της χερσαίας και το 30% της θαλάσσιας έκτασης της Ελλάδας. Ο στόχος αυτός αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό την πρόκληση της προσαρμογής στην κλιματική κρίση. 

Στο πλαίσιο αυτό η έκθεση του WWF Ελλάδας με τίτλο “Πολιτικά και θεσμικά κενά στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα” εντοπίζει αστοχίες που συνοπτικά εντοπίζονται στα εξής:

-Σταθερά αρνητική πανευρωπαϊκή πρωτιά στις παραβιάσεις περιβαλλοντικού δικαίου της ΕΕ.

-Συνεχής αποδυνάμωση του συστήματος περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων, που οδηγεί μεθοδικά στην εξαφάνιση των επιθεωρητών περιβάλλοντος. 

-Βαθύτερη εξάρτηση της χώρας από το ορυκτό αέριο.

-Αδικαιολόγητη -ενεργειακά, οικονομικά και γεωπολιτικά- βύθιση της χώρας σε μακροχρόνια εξάρτηση από συμβάσεις με πετρελαϊκές εταιρείες για εξόρυξη υδρογονανθράκων, με ευνοϊκούς όρους περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

-Έλλειψη πολιτικής πρωτοβουλίας για την υπέρβαση των φραγμών στην ανάπτυξη των ενεργειακών κοινοτήτων.

–Σπατάλη κρατικών ενισχύσεων σε επενδύσεις που δεν προσφέρουν καινοτομία.

-Παρά την καταδίκη από το Δικαστήριο της ΕΕ, το 2020, η Ελλάδα συνεχίζει την εγκατάλειψη των περιοχών Natura2000 χωρίς διατάγματα προστασίας, ενώ καθυστερεί αδικαιολόγητα τη διαδικασία ολοκλήρωσης των ειδικών περιβαλλοντικών μελετών που θα υποδείξουν με επιστημονικά δεδομένα τα κατάλληλα μέτρα διατήρησης.

-Σοβαρά ελλείμματα διαφάνειας σχετικά με το κλιματικό αποτύπωμα των επιχειρήσεων και την ευθυγράμμιση του ιδιωτικού τομέα με τον στόχο του 1,5°C.

Ο Αλέξανδρος Μουλόπουλος, υπεύθυνος τομέα για το κλίμα και την ενέργεια, WWF Ελλάς, τονίζει σχετικά ότι η χώρα μας πρέπει να χρησιμοποιήσει την ενεργειακή κρίση ως ευκαιρία για να εμβαθύνει τη δράση της για το κλίμα και να ενισχύσει το υπάρχον πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο με στόχο να ανταποκριθεί στη συνεχιζόμενη πρόκληση της κλιματικής κρίσης. Όπως εξηγεί, συχνά, όταν κάνουμε τα πρώτα δύσκολα βήματα μιας πορείας θεωρούμε ότι η προσπάθειά μας είναι αρκετή. Για να επιτευχθούν όμως, οι στόχοι της Συμφωνίας του Παρισιού και να εξασφαλίσουμε τις πιθανότητες των μελλοντικών γενεών να γνωρίσουν ένα βιώσιμο μέλλον, τόσο η φιλοδοξία όσο και η εφαρμογή του πολιτικού πλαισίου της Ελλάδας πρέπει να ενταθούν. 

Η μακρόπνοα βιώσιμη ανάπτυξη της Ελλάδας πρέπει να αποτελέσει υπερκομματική και εθνική υπόθεση, τονίζει από την πλευρά της η Θεοδότα Νάντσου, επικεφαλής πολιτικής του WWF Ελλάς. 

Εν κατακλείδι, για να μπει η χώρα σε τροχιά κλιματικής ουδετερότητας αποτελεσματικά και με επωφελή για την οικονομία και την κοινωνία τρόπο, το WWF προτείνει τις εξής μεταρρυθμίσεις:

–Επικαιροποίηση του ΕΣΕΚ με σαφή στόχο απεξάρτησης από το ορυκτό αέριο και κατεύθυνση απεμπλοκής της χώρας από τις συμβάσεις με πετρελαϊκές εταιρείες για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων.

–Θέσπιση ισχυρού συστήματος περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων και ελέγχων.

–Σύνδεση προϋπολογισμών άνθρακα με τον ετήσιο κύκλο του Κρατικού Προϋπολογισμού.

–Κλιματική ευθυγράμμιση της πολιτικής δημοσίων επενδύσεων.

–Ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων στην πολιτική εποπτείας του χρηματοπιστωτικού τομέα.

–Ολοκλήρωση του χωρικού σχεδιασμού, με ισχυρή θεσμική θωράκιση των κρίσιμων προστατευτικών οικοσυστημάτων που προσφέρουν λύση στον αυξημένο κίνδυνο κλιματικών καταστροφών (nature-basedsolutions) και την κατάργηση του ιδιαίτερα επικίνδυνου πλέον δικαιώματος για εκτός σχεδίου δόμηση.

-Θέσπιση πλαισίου για κοινωνικά συμπεριληπτική και οικολογικά ασφαλή ανάπτυξη των ΑΠΕ και μετάβαση στην καθαρή ενέργεια. Σημειώνεται πως το WWF Ελλάς ετοιμάζει ειδική πρόταση νόμου για την ορθή χωροθέτηση των ΑΠΕ.

-Άμεση ολοκλήρωση της επί χρόνια εκκρεμούς διαδικασίας θέσπισης μέτρων διατήρησης για όλες τις περιοχές Natura2000, καθώς και ενίσχυση του πλαισίου προστασίας των φυσικών οικοσυστημάτων και των υπηρεσιών που προσφέρουν για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

-Ενίσχυση πλαισίου για την αυτοπαραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και προώθηση του θεσμού των ενεργειακών κοινοτήτων, ώστε το 2030 να καλύπτουν τουλάχιστον το 25% της παραγωγής (εκ του οποίου το 10% να αφορά ευάλωτα νοικοκυριά).

–Ίδρυση εθνικής κλιματικής συνέλευσης, ως οργάνου κοινωνικά συμπεριληπτικής συμβολής στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή.