Βιομηχανία μόδας: Ευκαιρίες και προκλήσεις στην πορεία για βιωσιμότητα

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Η κλωστοϋφαντουργία και η βιομηχανία της μόδας είναι από τις πλέον ρυπογόνες βιομηχανίες, με το 20% της ρύπανσης των βιομηχανικών λυμάτων να προκαλείται από τη βαφή και το φινίρισμα των υφασμάτων και το αποτύπωμα με όρους εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου να υπολογίζεται σε 10%.

Πρόκειται για έναν από τους τρεις πιο ρυππογόνους κλάδους της βιομηχανίας που απαιτούν τη μεγαλύτερη χρήση νερού ενώ παράγει 5,8 εκατομμύρια τόνους απόβλητα κάθε χρόνο, που αντιστοιχούν σε 12 kg αποβλήτων ανά άτομο, ετησίως. Αυτή τη στιγμή, μόνο το 22% των αποβλήτων κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων μετά την κατανάλωση συλλέγονται χωριστά για επαναχρησιμοποίηση ή ανακύκλωση, ενώ τα υπόλοιπα αποτεφρώνονται ή απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής, καθώς μόνο το 1% του υλικού ρουχισμού ανακυκλώνεται. 

Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσε το ινστιτούτο ΙΝΕΜΥ-ΕΣΕΕ, η βιομηχανία της μόδας έχει την τέταρτη μεγαλύτερη επίδραση στο περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. Την ίδια στιγμή προσφέρει θέσεις εργασίας σε πάνω από 1,5 εκατομμύριο Ευρωπαίους πολίτες. Επιπλέον, η βιομηχανία της μόδας και γενικότερα του υφάσματος αντιπροσωπεύει ένα πολύ σημαντικό μερίδιο της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς συγκεντρώνει 147 δισ. ευρώ κύκλο εργασιών και 143.000 επιχειρήσεις με 58 δισ. ευρώ εξαγωγές. Ωστόσο, οι εργασιακές σχέσεις, στον τομέα της παραγωγής, χαρακτηρίζεται, ιδιαίτερα στην Ασία, από πολλές ώρες εργασίας, χαμηλές αμοιβές και, κυρίως, από την έλλειψη συνθηκών αξιοπρεπούς εργασίας.

Η βιώσιμη μόδα

Ο όρος “βιώσιμη μόδα”, σύμφωνα με τους αναλυτές του ΙΝΕΜΥ-ΕΣΕΕ, αναφέρεται στις προσπάθειες της βιομηχανίας της μόδας για μείωση του περιβαλλοντικού της αποτυπώματος, διασφάλιση ενός αξιοπρεπούς εργασιακού περιβάλλοντος και διατήρηση της καλής μεταχείρισης των ζώων. Για να επιτευχθεί η βιωσιμότητα στη μόδα, χρειάζεται να πραγματωθούν οι στόχοι που σχετίζονται με τη μείωση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα, την αντιμετώπιση της υπερπαραγωγής, την ελάττωση της ρύπανσης και των απορριμμάτων, τη στήριξη της βιοποικιλότητας και την προστασία των εργαζομένων, αναφορικά με τις συνθήκες εργασίας και τους μισθούς. Οι στόχοι αυτοί είναι αναγκαίο να υπηρετούνται σε όλη την αλυσίδα αξίας, από την παραγωγή των ακατέργαστων υλικών και την κατασκευή των ενδυμάτων, αξεσουάρ και υποδημάτων, έως τη διανομή, την κατανάλωση και την αποκομιδή τους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παράλληλα με τις πολιτικές της για τη βιώσιμη παραγωγή στο οικοσύστημα κλωστοϋφαντουργίας προωθεί πολιτικές υπέρ της βιώσιμης κατανάλωσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει η Επιτροπή και επικαλείται η μελέτη του ΙΝΕΜΥ-ΕΣΕΕ, το 86% των καταναλωτών της ΕΕ θέλουν καλύτερες πληροφορίες σχετικά με την πηγή παραγωγής.

Το greenwashing στη μόδα

Στην ΕΕ σήμερα χρησιμοποιούνται 230 σήματα βιωσιμότητας, αλλά ορισμένα δεν είναι αξιόπιστα. Μια πρόσφατη εξέταση των ισχυρισμών βιωσιμότητας στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας, της ένδυσης και των υποδημάτων έδειξε ότι το 39% των εν λόγω ισχυρισμών ενδέχεται να είναι ψευδείς ή παραπλανητικοί. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ πρότεινε:

α. την επικαιροποίηση των κανόνων για την ενδυνάμωση των καταναλωτών ενόψει της πράσινης μετάβασης (Πρόταση για την επικαιροποίηση των κανόνων της ΕΕ) και 

β. τη θέσπιση κάποιων κοινών κριτηρίων κατά της προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας και των παραπλανητικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών (Πρόταση Οδηγίας για την τεκμηρίωση των «πράσινων ισχυρισμών»-Directive on Green Claims).

Ανάμεσα στους κανόνες που επικαιροποιούνται εντάσσεται η απαγόρευση της “ψευδοοικολογικής σήμανσης” (“greenwashing”). Η ΕΕ προτείνει επίσης ένα πλαίσιο κανόνων που θα καθιστά τους παραγωγούς/εισαγωγείς υπεύθυνους για όλη την αλυσίδα αξίας των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, ακόμη κι όταν ο καταναλωτής/κάτοχος δεν τα θέλει πια. Μεταξύ άλλων πολιτικών, η ΕΕ προβαίνει επίσης στην αναθεώρηση του κανονισμού για τις μεταφορές αποβλήτων και εξετάζει την εισαγωγή κινήτρων για την ταυτόχρονη μετάβαση σε πιο βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα