Συνεργασία: “Κλειδί” για οικοδόμηση ανθεκτικότητας μετά από καταστροφές

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Σε κορυφαία προτεραιότητα ανάγεται η αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων στις πληγείσες από τις πυρκαγιές περιοχές, με τη συνεργασία να ανάγεται σε καταλύτη για την ανοικοδόμηση ανθεκτικότητας.

Οι πρόσφατες καταστροφές, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες, καθιστούν επείγουσες τις σχετικές δράσεις ενόψει της αναβάθμισης των κλιματικών κινδύνων. 

Δεν υπάρχει σαφής κατανόηση του πόση περαιτέρω απώλεια βιοποικιλότητας μπορεί να συμβεί πριν προκληθεί μόνιμη, αμετάκλητη ζημιά στη βιόσφαιρα αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι διατρέχουμε άμεσο κίνδυνο παραβίασης κρίσιμων ορίων. Δεδομένου ότι οι πιέσεις στη βιόσφαιρα επιταχύνονται καθώς ο ανθρώπινος πληθυσμός αυξάνεται και η κατανάλωση εντείνεται είναι σημαντικό, σύμφωνα με τους επιστήμονες, να προσδιοριστεί ένα όριο στην απώλεια της φύσης για να αποτραπεί περαιτέρω, ανεπανόρθωτη βλάβη.

Επιστήμονες διαπιστώνουν ότι για να επιτευχθούν οι κλιματικοί στόχοι του ΟΗΕ πρέπει να διασωθεί το 79% της βλάστησης που έχει απομείνει στον πλανήτη. Αυτό φαίνεται δύσκολο την ώρα που οι παγκόσμιες προσπάθειες για την επίτευξη των διεθνώς συμφωνηθέντων στόχων για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα και την ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας υστερούν. Αυτοί οι στόχοι βασίζονται εν μέρει στη διατήρηση των δασικών εκτάσεων και των λιβαδιών. Πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Conservation Biology έδειξε ότι πρέπει να διατηρηθούν τουλάχιστον 67 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα της χερσαίας βλάστησης της Γης ή 79% της έκτασης της βλάστησης που έχει απομείνει. 

Αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι οι πρωτοβουλίες 30×30, για τη διατήρηση δηλαδή του 30% των χερσαίων και θαλάσσιων περιοχών μέχρι το 2030, υπολείπονται αυτού που πραγματικά χρειάζεται ο πλανήτης. Σύμφωνα με το The Nature Conservancy, το οποίο δεν συμμετείχε στην παραπάνω μελέτη, σήμερα προστατεύεται περίπου το 17% των χερσαίων και το 8% των θαλάσσιων περιοχών.

Οι προσπάθειες διατήρησης θα μπορούσαν να συμβάλουν σε πολλούς στόχους ταυτόχρονα ενώ η διαχείριση πρέπει να εμπλέκει ανθρώπους που ζουν και δραστηριοποιούνται στη φύση οι οποίοι πρέπει να υποστηριχθούν από τις κυβερνήσεις σε συνεργασία με κοινοτικούς φορείς και τον ιδιωτικό τομέα. Έτσι μπορεί να επιταχυνθεί η αποκατάσταση και να επιτευχθούν οι στόχοι του παγκόσμιου κλίματος και της βιοποικιλότητας, για τους οποίους ζωτικής σημασίας είναι η διατήρηση των υπαρχόντων φυτών.

Εξάλλου, τα φυτά διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στον κύκλο του άνθρακα και η απώλειά τους θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ικανότητα της Γης να ρυθμίζει τη θερμοκρασία της. Καθώς σήμερα προστατεύεται ένα ελάχιστο ποσοστό των χερσαίων και των θαλάσσιων περιοχών οι παγκόσμιοι ηγέτες πρέπει να αναλάβουν δράση για τη διατήρηση των φυτών, προκειμένου να επιτύχουν την αποστολή τους ως προς τους κλιματικούς στόχους και να προστατεύσουν τον πλανήτη για τις μελλοντικές γενιές.

Στο ίδιο πλαίσιο άλλωστε εντάσσεται η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και των κλιματικών κινδύνων. Καθώς η θερμοκρασία του πλανήτη καταρρίπτει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο το 2023 θα μπορούσε να γίνει η θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί, σύμφωνα με τους επιστήμονες. Υπενθυμίζεται ότι ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) για πρώτη φορά προειδοποίησε ότι οι παγκόσμιες θερμοκρασίες είναι πιο πιθανό να κινηθούν πάνω από το όριο του 1,5°C από τα προβιομηχανικά επίπεδα τα επόμενα πέντε χρόνια.

Οι άνθρωποι στο επίκεντρο

Ωστόσο, λίγη προσοχή φαίνεται να δίνεται στο πώς επηρεάζονται διαφορετικές ομάδες ανθρώπων και στις άυλες κοινωνικές απώλειες που βιώνουν. Για να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι κλιματικοί κίνδυνοι όπως οι πυρκαγιές, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές εμπειρίες των ανθρώπων, οι θεσμοί και οι διαδικασίες που δίνουν τη δυνατότητα στους ντόπιους να σχεδιάζουν, να ανταποκρίνονται και να μαθαίνουν από τις εμπειρίες τους.

Στα περισσότερα μέρη του κόσμου, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης, οι κυβερνήσεις τείνουν να εστιάζουν στις οικονομικές απώλειες των δασικών πυρκαγιών και οι πολίτες στις απώλειες, είτε οικονομικές είτε αυτές που σχετίζονται με την ψυχική και συναισθηματική υγεία, τους κοινωνικούς αποκλεισμούς και τη θλίψη που βιώνουν από τις αλλαγές στα τοπία που αγαπούν.

Σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, όπως οι πυρκαγιές, οι δράσεις εστιάζουν στην απομάκρυνση των ανθρώπων από την άμεση ζημιά. Οι διαδικασίες εκκένωσης δίνουν προτεραιότητα στους κινδύνους σωματικής υγείας χωρίς άλλα δίκτυα υποστήριξης για τους ντόπιους πέραν της παροχής τροφίμων, προμηθειών κ.ο.κ.. Συχνά για παράδειγμα, δεν λαμβάνεται υπόψη ότι οι ντόπιοι έχουν σημαντικές γνώσεις και πληροφορίες για τη γη, το κοινωνικό πλαίσιο, τον πολιτισμό και τις τοπικές αξίες, κρίσιμα στοιχεία τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά τις πυρκαγιές ή άλλα ακραία γεγονότα. Πρακτικά, όταν οι κάτοικοι πληγεισών περιοχών μιλούν για την ανάγκη ανοικοδόμησης των κοινοτήτων τους, εννοούν πολλά περισσότερα από τα οικοδομικά υλικά για την ανοικοδόμηση των σπιτιών τους. Αυτό διαπιστώνει και η έρευνα σε δάφορα μέρη του κόσμου που έχουν πληγεί από καταστροφικές πυρκαγιές, από τη Βόρεια Εύβοια στην Ελλάδα μέχρι τον Καναδά. Σε σχετική μελέτη ηγήθηκε η υποψήφια διδάκτορας Michaela Sidloski του Πανεπιστημίου του Saskatchewan, η ομάδα της οποίας διερευνά πώς θα πρέπει να ενσωματωθούν οι κοινωνικές επιπτώσεις στην αξιολόγηση τρωτότητας και στο σχέδιο προσαρμογής μιας κοινότητας στην κλιματική αλλαγή.