Πλαστικά μιας χρήσης: Τι αλλάζει για βιομηχανία και λιανεμπόριο

Η δέσμευση της κυβέρνησης, διά στόματος του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κωστή Χατζηδάκη, για οριστική απόσυρση των πλαστικών μιας χρήσης από το 2021 δρομολογεί σαρωτικές αλλαγές τόσο στη βιομηχανία όσο και στο λιανεμπόριο.

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Πρώτη η Lidl Hellas ανακοίνωσε ότι αποσύρει οριστικά τα πλαστικά μιας χρήσης από το 31.12.2019 ενώ προβληματισμός επικρατεί στα επιτελεία των επιχειρήσεων που διαθέτουν στην αγορά μεγάλη γκάμα προϊόντων μιας χρήσης από πλαστικό, από τον leader της αγοράς του λιανεμπορίου, τη Jumbo, μέχρι συνοικιακά ανώνυμα καταστήματα.

Η κυβέρνηση έχει προσδιορίσει το 2020 ως χρονιά σταθμό για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη συνδέοντας την οικονομική ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος και τη συμπορευόμενη με το Green Deal της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. 

Σε συνέχεια της υιοθέτησης του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), υιοθετεί μοντέλο κυκλικής οικονομίας με έμφαση στην ολοκληρωμένη διαχείριση των απορριμμάτων και την ανακύκλωση και μεταξύ άλλων αποφάσισε για την απόσυρση των πλαστικών μιας χρήσης από το 2021. Το πλαίσιο δράσης της ελληνικής κυβέρνησης για την απόσυρση των πλαστικών μιας χρήσης ανέδειξε ο κ. Χατζηδάκης, σε Ημερίδα Διαβούλευσης που διοργάνωσε το Υπουργείο με την υποστήριξη του Κοινωφελούς Ιδρύματος Α. Κ. Λασκαρίδη, όπου παρουσία εκπροσώπων της Βιομηχανίας Πλαστικών, υπογραμμίστηκαν τα εξής – αναφορικά με την διαχείριση της πλαστικής ρύπανσης και της απόσυρσης των πλαστικών μιας χρήσης, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2019/904:

1. Δεν καταργείται συνολικά το πλαστικό. Αναπτύσσονται δράσεις πρόληψης και μείωσης του αντίκτυπου των πλαστικών μίας χρήσης στο περιβάλλον, ιδίως στο υδάτινο περιβάλλον και στην ανθρώπινη υγεία.

2. Προωθείται η Κυκλική Οικονομία. Διατηρώντας την αξία των προϊόντων και των υλικών όσο το δυνατόν περισσότερο και δημιουργώντας λιγότερα απόβλητα, η οικονομία θα γίνει πιο ανταγωνιστική και πιο ανθεκτική.

3. Συνεργασία. Ο κ. Χατζηδάκης συμμετέχει ως αρμόδιος Υπουργός στη διαμόρφωση ενός Ευρωπαϊκού Συνασπισμού, μέσα από τον οποίο, σε συνεργασία με Ευρωπαίους ομολόγους του αλλά και εκπροσώπους των μεγαλύτερων εταιρειών της αγοράς, θα εργαστούν ώστε η αλλαγή στην αγορά, στην κοινωνία και στο περιβάλλον να επιταχυνθεί με ορθολογικό και συντεταγμένο τρόπο.

4. Χωρίς αιφνιδιασμούς για την αγορά. Αν και οι στόχοι είναι φιλόδοξοι, η εφαρμογή της Οδηγίας δεν στοχεύει στον αιφνιδιασμό της αγοράς.

5. Ευαισθητοποίηση των πολιτών. Για την επίτευξη των στόχων απαιτείται ευρύτερη συνεργασία με το καταναλωτικό κοινό – τους πολίτες.

Σε 1,5 χρόνο

Σύμφωνα με τον κ. Χατζηδάκη μέχρι το τέλος Ιουνίου του 2020 θα έχει ψηφισθεί η σχετική ευρωπαϊκή Οδηγία, σε συνδυασμό με τις νέες Οδηγίες για τη διαχείριση των απορριμμάτων, με ημερομηνία εφαρμογής τον Ιούνιο του 2021. Η αγορά θα έχει στη διάθεσή της από σήμερα 1,5 χρόνο, κάτι που θα συμβεί με όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. 

Ο νόμος που θα ψηφιστεί με σκοπό να εναρμονιστεί η Ελλάδα με την σχετική Ευρωπαϊκή Οδηγία, αφορά τα εξής προϊόντα μιας χρήσης από πλαστικό: μαχαιροπίρουνα (πιρούνια, μαχαίρια, κουτάλια, ξυλάκια φαγητού), πιάτα, καλαμάκια, αναδευτήρες ποτών, τάπερ, κύπελλα και ποτήρια, μπουκάλια ποτών, λεπτές πλαστικές σακούλες μεταφοράς.

Υπενθυμίζεται ότι η σχετική συζήτηση για την ευρωπαϊκή Οδηγία άνοιξε αποφασιστικά φέτος το καλοκαίρι όταν ζητήθηκε από το Κοινωφελές Ίδρυμα Αθανασίου Κ. Λασκαρίδη να συντονίσει τον διάλογο με τους φορείς και την κοινωνία, καθώς και τις δράσεις για την πιο αποδοτική εναρμόνιση με τις ευρωπαϊκές επιταγές σχετικά με την πλαστική ρύπανση.

Τότε μάλιστα είχε αναφερθεί ότι το αρμόδιο υπουργείο μελετά να επεκτείνει το περιβαλλοντικό τέλος 0,09 λεπτών σε περισσότερους τύπους σακούλας, οι οποίοι μέχρι σήμερα εξαιρούνται. Υπενθυμίζεται ότι στις πλαστικές σακούλες με πάχος μέχρι 50 μm (μικρόμετρα) χρεώνεται περιβαλλοντικό τέλος. Πλαστικές σακούλες με πάχος από 50 μm έως 70 μm δεν επιβαρύνονται αλλά είναι υποχρεωτική η τιμολόγησή τους στον πελάτη. Για πολύ λεπτές σακούλες, μικρότερες των 15 μικρομέτρων δεν χρεώνεται περιβαλλοντικό τέλος μόνο στην περίπτωση που απαιτούνται για λόγους υγιεινής ή παρέχονται ως πρωτογενής συσκευασία χύμα τροφίμων. Παράλληλα, εξαιρούνται από το τέλος οι σακούλες που διατίθενται από περίπτερα και στις λαϊκές αγορές.

Ο επιχειρηματικός κόσμος

Σε συνέχεια των εξαγγελιών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας οι εταιρείες μπαίνουν ήδη σε φάση προσαρμογής. Η Lidl Ελλάς ανακοίνωσε ότι είναι η πρώτη επιχείρηση οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων στην Ελλάδα που αποσύρει οριστικά από τα καταστήματά της στις 31.12.2019 τα πλαστικά μίας χρήσης, όπως καλαµάκια, ποτήρια, πιάτα, μαχαιροπίρουνα και μπατονέτες. Μέχρι το 2025 η Lidl Ελλάς δεσμεύεται για περαιτέρω μείωση του πλαστικού κατά 20% και τη χρήση 100% ανακυκλώσιμων υλικών στις συσκευασίες προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. Τα μέτρα αυτά αποτελούν μέρος του REset Plastic, της διεθνούς στρατηγικής του ομίλου Schwarz για το πλαστικό, στην οποία συμμετέχει και η Lidl Ελλάς.

Στο χορό αναμένεται να μπουν και άλλες επιχειρήσεις σταδιακά ενώ μεγάλες προκλήσεις αναδύονται για την βιομηχανία πλαστικών.

Με συνεισφορά περίπου 3 δις. ευρώ ή 1,6% στο ΑΕΠ (στοιχεία 2018), 1,8% στην απασχόληση και σχεδόν 4% στις εξαγωγές προϊόντων ο κλάδος πλαστικών αποτελεί μια ισχυρή βιομηχανία για τη χώρα, η οποία καλείται να επανατοποθετηθεί στο νέο περιβάλλον.

Τα παραπάνω στοιχεία περιλαμβάνει έκθεση του ΙΟΒΕ για τη βιομηχανία πλαστικών, που δείχνει ότι ο κλάδος αναπτύσσει σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα. Το 2018, η αξία των εξαγωγών εγχώριων προϊόντων από πλαστικό ανήλθε στα 1,2 δισ. ευρώ. Τα πλαστικά επίσης συνεισφέρουν διαχρονικά περίπου το 4% των εξαγωγών προϊόντων της χώρας, ενώ συγκαταλέγονται μεταξύ των κατηγοριών προϊόντων με τις μεγαλύτερες ελληνικές εξαγωγές.

Δεν πρέπει να παραβλέπονται και οι πλαστικές πρώτες ύλες και τα προϊόντα έλασης από πλαστικό (πλάκες, φύλλα και σωλήνες) που αποτελούν τις κατηγορίες με τη μεγαλύτερη αξία στις ελληνικές εξαγωγές πλαστικών προϊόντων. Διαχρονικά, το μερίδιο των πωλήσεων στην κατηγορία «Άλλα πλαστικά προϊόντα» που κατευθύνονται στις αγορές του εξωτερικού κυμάνθηκε μεταξύ 47% και 62%. Πολύ σημαντική ήταν η ενίσχυση της εξωστρέφειας και στην κατηγορία «Πλαστικές πλάκες, φύλλα και σωλήνες», από 38% των πωλήσεων το 2009 σε 60% το 2018.

Κυκλική οικονομία

Η ευρωπαϊκή πολιτική για τα απόβλητα και την κυκλική οικονομία έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για την ανακύκλωση πλαστικών και τη χρήση ανακυκλωμένων πλαστικών υλών. Ειδικότερα, προβλέπεται ότι η ανακύκλωση πλαστικών συσκευασιών πρέπει να ανέλθει στο 55% το 2030. Έχει οριστεί στόχος χρήσης ανακυκλωμένου PET στα πλαστικά μπουκάλια στο 25% το 2025 και στο 30% το 2030. Προωθούνται μέτρα για την αύξηση του μεριδίου των επαναχρησιμοποιούμενων πλαστικών συσκευασιών, όπως συστήματα επιστροφής εγγύησης, ενώ τα κράτη μέλη καλούνται να θεσμοθετήσουν εθνικούς ετήσιους στόχους για το ποσοστό επαναχρησιμοποιούμενων συσκευασιών. Οι αναλυτές του ΙΟΒΕ υποστηρίζουν ότι οι προοπτικές του κλάδου εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις δυνατότητές του να συμμετέχει ενεργά και εποικοδομητικά στη μετάβαση προς ένα υπόδειγμα κυκλικής οικονομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, κρίσιμη είναι η συμβολή του εγχώριου συστήματος διαχείρισης αποβλήτων, όπου όμως η σημερινή κατάσταση είναι πολύ απογοητευτική.

Συγκεκριμένα, η Ελλάδα βρίσκεται στη τρίτη υψηλότερη θέση στην Ευρώπη με βάση το ποσοστό αστικών στερεών αποβλήτων που καταλήγουν σε εδαφική διάθεση (80% το 2017), μετά την Μάλτα και την Κύπρο. Εξίσου απογοητευτική είναι η εικόνα της χώρας και στην ανακύκλωση πλαστικών αποβλήτων.

Οι προκλήσεις

Σύμφωνα με τον Βασίλη Γούναρη, Πρόεδρο του Συνδέσμου Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος (ΣΒΠΕ) η βιομηχανία των πλαστικών παγκοσμίως υπολογίζεται ότι έχει ετήσιες απώλειες της τάξης των περίπου 120 δισ. δολ. από τη διαρροή υλικών προς το περιβάλλον, η οποία οφείλεται στις ανεπαρκείς υποδομές διαχείρισης απορριμμάτων. Ο κ. Γούναρης τονίζει ότι οι βιομηχανίες πλαστικών είναι οι πρώτες που επιθυμούν να δοθεί ένα τέλος σε αυτή την εικόνα, που πλήττει την ανάπτυξη του κλάδου.

“Ο μεγάλος στόχος της βιομηχανίας των πλαστικών στην Ελλάδα και παγκοσμίως είναι να φτάσουμε σε Zero Waste κοινωνίες”, τονίζει σημειώνοντας ότι τη σημασία της κυκλικής οικονομίας. Εξάλλου, το όραμα του ΣΒΠΕ για βιώσιμη ανάπτυξη του κλάδου περνά μέσα από την κυκλική οικονομία και τη ανάδειξη των πλαστικού ως ενός πολύτιμου πόρου, ο οποίος θα ανακτάται και θα χρησιμοποιείται πλέον ως πρώτη ύλη για την παραγωγή και τη μεταποίηση ενός προϊόντος.