Πανεπιστήμια: Στην πρώτη γραμμή για την αντιμετώπιση της πανδημίας

Πρωταγωνιστικό ρόλο στην αντιμετώπιση της πανδημίας έχουν αναλάβει τα πανεπιστήμια, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε όλο τον κόσμο, συνεισφέροντας με δωρεές, δράσεις εθελοντισμού αλλά και διάθεση των εργαστηρίων και των εγκαταστάσεών τους για την ανάπτυξη εμβολίου και φαρμάκων κατά του ιού Covid-19.

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Από τη διεξαγωγή έρευνας σχετικά με την πανδημία του Covid-19 έως τη μετατροπή φοιτητικών κοιτώνων σε στέγη για ασθενείς και καταλύματα για ιατρικό προσωπικό, κολέγια και πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο έχουν μπει δυναμικά στη μάχη για την διαχείριση της κρίσης αναπτύσσοντας δράσεις που υπερβαίνουν τον τομέα της εκπαίδευσης. Αυτές οι δράσεις αναδεικνύουν την αξία που παράγουν ακόμη και στις καλές εποχές.

Με εμπροσθοφυλακή τις Ιατρικές Σχολές και Τμήματα, και ιδιαίτερα τους επιστήμονες στις ειδικές Μονάδες Λοιμώξεων και τις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, τα Πανεπιστήμια στήριξαν αποφασιστικά την προσπάθεια για την επιτυχή αντιμετώπιση της πανδημίας. Έτσι, όπως ανέφερε το τριμελές προεδρείο της Συνόδου των Πρυτάνεων σε πρόσφατη ενημερωτική ανακοίνωση, απέδειξαν εμπράκτως και στις παρούσες δύσκολες συνθήκες ότι το Δημόσιο Πανεπιστήμιο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας και των τοπικών κοινωνιών, ειδικότερα αναλαμβάνοντας ακαδημαϊκή, ερευνητική, αλλά και εκτενή κοινωνική δράση, δράση που μπορεί να επεκταθεί και αναφορικά με τις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα μας και η διεθνής κοινότητα. Εξάλλου, η συντριπτική πλειοψηφία των μελών που συγκρότησαν την Επιστημονική Επιτροπή των Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας για την αντιμετώπιση του νέου κορωνοϊού είναι Πανεπιστημιακοί. 

Το ερευνητικό έργο που εκπονείται σε θέματα που άπτονται του κορωνοϊού είναι πολύ μεγάλο. Δομές των Πανεπιστήμιων, με κυρίαρχη παρουσία από τις Ιατρικές Σχολές και τα Τμήματα των Σχολών Υγείας συμμετέχουν ενεργά σε διεθνείς και εθνικές πολυκεντρικές μελέτες αντιμετώπισης και επιδημιολογικής μελέτης περιστατικών Covid-19, με μεγάλη συμβολή διεθνώς και σημαντικά ερευνητικά αποτελέσματα.

Ενδεικτικές είναι έρευνες σε αναλύσεις στα αστικά και νοσηλευτικά λύματα πολλών πόλεων, πανελλαδικές έρευνες για τις ψυχολογικές επιπτώσεις της πανδημίας, για τις πεποιθήσεις των πολιτών σχετικά με την πανδημία και τη διαχείρισή της, για ζητήματα της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, για τις μετακινήσεις και γενικότερα για τη ζωή των πολιτών. Επίσης, αναπτύχθηκαν από δομές των Πανεπιστήμιων μας (Κλινικές, Εργαστήρια, Ινστιτούτα) ευφυείς εφαρμογές που αξιοποιούν μεθόδους τεχνητής νοημοσύνης και διαχείρισης δεδομένων στην πρόληψη και αντιμετώπιση της εξάπλωσης της πανδημίας, στην υποστήριξη λήψης αποφάσεων σε συνδυασμό με ανίχνευση κρουσμάτων και τηλε-παρακολούθηση ασθενών Covid-19 και στην πρόληψη πλήγματος από τον Covid-19 σε κλίμακα αστικού ιστού.

Η ανάληψη πρωταγωνιστικού ρόλου στις εξελίξεις από την πανεπιστημιακή κοινότητα είναι μια παγκόσμια τάση. Οι ερευνητές συνεργάζονται με κυβερνήσεις, ιδιωτικούς φορείς και μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς. 

Αξιοπιστία δεδομένων και πληροφοριών

Τα πανεπιστήμια είναι μια βασική πηγή ακριβών, επιστημονικών πληροφοριών που μπορούν να ενημερώσουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και το κοινό για τα πάντα, από το πώς να απολυμάνουν τους χώρους εργασίας έως την ιστορία των προηγούμενων πανδημιών. Ενδεικτικά σημειώνεται ότι από το ξέσπασμα της πανδημίας, το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins αποτέλεσε μια αξιόπιστη πηγή έγκυρων δεδομένων, δοσμένων με κατανοητό τρόπο σχετικά με την εξάπλωση του ιού. Μάλιστα, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), διευρύνει περαιτέρω την προσπάθεια καταγραφής δεδομένων σχετικά με τα αποτελέσματα διαγνωστικών εξετάσεων, καθώς και την ανάλυση αυτών των στοιχείων. Η δωρεά ύψους 3 εκατ. δολ. στο Πανεπιστήμιο εντάσσεται στο πλαίσιο της διεθνούς πρωτοβουλίς του ΙΣΝ ύψους 100 εκατ. δολ. για την αντιμετώπιση των συνεπειών της πανδημίας. 

Υπάρχουν κι άλλα τέτοια παραδείγματα ενώ αυτό το διάστημα έχουν αναπτυχθεί σημαντικές συνεργασίες, όπως αυτή του γαλλικού ερευνητικού Ινστιτούτου Pasteur με το Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ στο πλαίσιο της ανάπτυξης ενός παγκόσμιου συνασπισμού πανεπιστημίων, εταιρειών βιοτεχνολογίας, κυβερνητικών υπηρεσιών και άλλων φορέων για τις δοκιμές φαρμάκων για τη θεραπεία του Covid-19.

Ενίσχυση του ιατρικού προσωπικού

Το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, το Tufts, το Πανεπιστήμιο της Βοστώνης και άλλα ιδρύματα, έχουν θεσπίσει δυνατότητα αποφοίτησης σε συντομότερο διάστημα για ορισμένους φοιτητές ώστε να μπορούν να εργαστούν το συντομότερο δυνατό. Πολλά νοσοκομεία που συνδέονται με τα πανεπιστήμια ζητούν επίσης συνταξιούχους γιατρούς να επιστρέψουν στο εργατικό δυναμικό για να αντιμετωπίσουν την πανδημία. Επίσης σε ορισμένες χώρες έχουν αναπτυχθεί σε εθνικό επίπεδο φορείς με την εθελοντική συμμετοχή φοιτητών, που παρέχουν υπηρεσίες σε τοπικές κοινότητες. 

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με ενημερωτικό κείμενο που υπογράφουν οι κ.κ. Θάνος Δημόπουλος, Πρύτανης ΕΚΠΑ, Χρυσή Βιτσιλάκη, Πρυτάνισσα Πανεπιστημίου Αιγαίου και Μάρα Νικολαϊδου, Πρύτανις Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, οργανώθηκαν σε πολλά Πανεπιστήμια εθελοντικές αιμοδοσίες, υποστηρίχθηκε η πρωτοβουλία για την οργάνωση και λειτουργία προγράμματος βοήθειας, συμβουλευτικής, ψυχολογικής και κοινωνικής στήριξης των συμπολιτών μας τόσο εθνικά μέσω τηλεφώνου (γραμμή 10306), όσο και σε τοπικό επίπεδο σε πολλές πόλεις. 

Ανάπτυξη νέων δυνατοτήτων

Είναι σημαντικό επίσης να αναφερθεί ότι εν μέσω πανδημίας παράχθηκε από δομές ελληνικών Πανεπιστημίων και διανεμήθηκε αντισηπτικό, ενώ βαλβίδες αναπνευστήρων, προμετωπίδες και κουβούκλια εξέτασης και διασωλήνωσης ασθενών παράγονται μέσω τρισδιάστατων εκτυπωτών, εγκατεστημένων ήδη στα Πανεπιστήμια. Σύμφωνα με κορυφαία στελέχη των πανεπιστημίων η πανδημία ανοίγει δρόμο για τεράστιες επενδύσεις στη νανοτεχνολογία, καθώς  είναι μεγάλες οι δυνατότητες που προσφέρει η 3D εκτύπωση στον σχεδιασμό και παραγωγή υγειονομικού υλικού. 

Σε χώρες με πιο έντονα προβλήματα από την πανδημία τα πανεπιστήμια αναλαμβάνουν ακόμη πιο μεγάλης κλίμακας δράσεις. Για παράδειγμα στο Μέιν, τη Μασαχουσέτη, τη Νέα Υόρκη και αλλού δανείζουν τις εγκαταστάσεις τους για να αυξηθεί ο αριθμός των νοσοκομειακών κρεβατιών που διατίθενται για να στεγάσουν τους ασθενείς και να παρέχουν προσωρινά καταλύματα για το νοσηκευτικό προσωπικό.

Το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια Irvine, για παράδειγμα, λειτουργεί ένα νέο κέντρο αιμοδοσίας, ενώ το Πανεπιστήμιο του Άλμπανυ έχει παραδώσει το χώρο στάθμευσης Colonial Quadrangle στο κράτος για τόπο διεξαγωγής τεστ.

Η κατάταξη

Σημειώνεται τέλος ότι χθες, στις 2 Σεπτεμβρίου δημοσιεύτηκαν από τον Οργανισμό Times Higher Education του Elsevier, τα αποτελέσματα της παγκόσμιας κατάταξης Times Higher Education World University Rankings για το έτος 2020 -2021. Η εν λόγω κατάταξη μαζί την αντίστοιχη της  QS World University Rankings και το Academic Ranking of World Universities (γνωστή ως Λίστα της Σανγκάης, όπως σημειώνει ο πρύτανης του ΕΚΠΑ, Θάνος Δημόπουλος), θεωρούνται οι τρεις κατατάξεις με τη μεγαλύτερη απήχηση  και εγκυρότητα διεθνώς. Στη φετινή κατάταξη το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ανέβηκε σχεδόν 100 θέσεις, αναβαθμίζοντας την παρουσία του στις θέσεις 401-500, από τις θέσεις 501-600. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αναφερθεί ότι το ΕΚΠΑ, μετά από την περίοδο 2016-2020, όπου βρισκόταν σταθερά στις θέσεις 501-600, επιτυγχάνει σημαντική βελτίωση και άνοδο, σε μία περίοδο όπου τα Πανεπιστήμια παγκοσμίως επηρεάζονται δραματικά από την κρίση και τις συνέπειες του COVID-19. Στη φετινή κατάταξη συμμετέχουν 1527 Πανεπιστήμια απ όλο τον κόσμο με την χώρα μας να έχει συνολικά δέκα πανεπιστήμια στην κατάταξη και δύο εξ αυτών στα top 500 (Πανεπιστήμιο Κρήτης και ΕΚΠΑ).