Ώρα για εξάλειψη της βίας κατά των Γυναικών

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Η 25η Νοεμβρίου έχει ανακηρυχθεί ως ημέρα για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών και σε μια συγκυρία που οι γυναικοκτονίες συγκλονίζουν την κοινή γνώμη απαιτείται συνεργασία όλων – κυβέρνησης, κοινωνίας των πολιτών, επιχειρηματικών φορέων αλλά και της εκπαιδευτικής κοινότητας – για την καταπολέμηση των διακρίσεων και την εξάλειψη κάθε μορφής βίας.

Χαρακτηριστικό είναι το μήνυμα του Πρύτανη του ΕΚΠΑ Καθηγητή Θάνου Δημόπουλου σήμερα, που θυμίζει ότι πριν από λίγες μέρες, σε μια ιδιαίτερα συμβολική αλλά και ουσιαστική εκδήλωση της Επιτροπής Ισότητας των Φύλων του Πανεπιστημίου και του Τμήματος Φαρμακευτικής τιμήθηκε η μνήμη της Γαρυφαλλιάς Ψαρράκου.

Η Γαρυφαλλιά Ψαρράκου, 26 ετών, φαρμακοποιός από το Βέλο Κορινθίας και μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Τμήματος Φαρμακευτικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, έπεσε θύμα γυναικοκτονίας τον Ιούλιο του 2021.

Η οδύνη όλων των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας ήταν και παραμένει μεγάλη για τον αδόκητο χαμό, για τη δολοφονία της Γαρυφαλλιάς Ψαρράκου, καθώς και όλων των γυναικών που αποτέλεσαν θύματα βίας. Το θέμα αυτό, και τα σχετικά ζητήματα που εγείρονται, απαιτούν, σύμφωνα με τον κ. Δημόπουλο, θεσμικά, πράξεις και, λιγότερο, διακηρύξεις.

Αυτός είναι και ο λόγος που, όπως σημειώνει, στα Πανεπιστήμια έχουν ήδη συγκροτηθεί οι Επιτροπές Ισότητας των Φύλων (ΕΙΦ) με στόχο την εφαρμογή των πολιτικών έμφυλης ισότητας και την άρση των έμφυλων στερεοτύπων, των ανισοτήτων, του σεξισμού και της έμφυλης βίας.

“Το Πανεπιστήμιο, ως βασικός φορέας προόδου και ανάπτυξης οφείλει να είναι πρωτοπόρο στις δράσεις για την αποκατάσταση της ισότητας και για την εξάλειψη αρνητικών αντιλήψεων και στερεοτύπων έναντι οποιασδήποτε κοινωνικής ομάδας”, αναφέρει ο κ. Δημόπουλος και τονίζει ότι σταθερή βούληση της Διοίκησης του Ιδρύματος είναι οι κανονισμοί, τα καταστατικά και κάθε επίσημο κείμενο που σχετίζεται με το θεσμικό, λειτουργικό και οργανωτικό πλαίσιο του Πανεπιστημίου Αθηνών να συνάδουν ―αυτονόητα― με τις αρχές της καταπολέμησης των διακρίσεων. Επίσης, σταθερή και ισχυρή είναι η βούληση της Διοίκησης του Ιδρύματος να υπάρχει μηδενική ανοχή και αποφασιστική και αποτελεσματική αντιμετώπιση όλων των διακρίσεων και των μορφών βίας.

“Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών είναι ένας θεσμός με ιστορία και απτή προσφορά 184 ετών. Είναι, όμως, παράλληλα, μια κοινότητα, είμαστε, όλοι μας μέλη μιας κοινότητας που συγκροτούν τη «Universitas». Οι δεσμοί που μάς συνδέουν στηρίζονται στην ελευθερία του λόγου και της διακίνησης των ιδεών, στην αποδοχή του Άλλου, στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, στην αρχή της πλειοψηφίας και στο σεβασμό της μειοψηφίας. Αυτές οι ακατάλυτες αρχές, μαζί βεβαίως με όλα τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, συγκροτούν το πλαίσιο εντός του οποίου πρέπει να αναπτύσσεται κάθε πολιτική του Ιδρύματος. Είναι, όμως, παράλληλα, και οι αρχές που πρέπει να μεταλαμπαδεύσουμε και στην κοινωνία με κάθε πρόσφορο μέσο, έτσι ώστε η εφαρμογή των πολιτικών ισότητας να οδηγήσει επί της ουσίας στην άρση των στερεοτύπων, των κάθε είδους ανισοτήτων, του σεξισμού και της βίας. Όλες και όλοι μαζί είμαστε μαζί για την πρόληψη και την έγκαιρη αντιμετώπιση όλων των αντιστοίχων θεμάτων που ανακύπτουν”, καταλήγει το μήνυμα.

Οι πρωτοβουλίες στην ΕΕ

Εντωμεταξύ, αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε έκθεση της Ελένης Κουντουρά, από τη θέση της στην ευρωβουλή, για τον “Αντίκτυπο της Ενδοσυντροφικής Βίας και των Δικαιωμάτων  στις Γυναίκες και τα Παιδιά”.

Η έκθεση μετά και την πλήρη υιοθέτησή της από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δόθηκε στην Κομισιόν ώστε να ληφθεί υπόψη εν όψει των νομοθετικών πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας στην ΕΕ. 

Το  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με το ψήφισμά του παίρνει σαφή  θέση ότι:

• Η ενδοσυντροφική βία είναι ξεκάθαρα ασυμβίβαστη με το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού και με την κοινή επιμέλεια και φροντίδα.
• Η προστασία των γυναικών και παιδιών από τη βία, και το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού πρέπει να υπερισχύουν όλων των άλλων κριτηρίων κατά τον καθορισμό της επιμέλειας και των δικαιωμάτων επισκέψεων.  
• Η ανάκληση των δικαιωμάτων επιμέλειας/επισκέψεων του κακοποιητικού συντρόφου και η ανάθεση αποκλειστικής επιμέλειας στη μητέρα αν είναι θύμα, είναι ο μοναδικός τρόπος, ώστε να αποτραπεί η συνέχιση της βίας και η δευτερογενής θυματοποίηση. 
• Τα κράτη-μέλη πρέπει να εφαρμόζουν πλήρως τα νομικά προστατευτικά μέτρα για τα θύματα και τα μέτρα αυτά να μην περιορίζονται λόγω της άσκησης των γονικών δικαιωμάτων.
• Οι αποφάσεις για τη συνεπιμέλεια πρέπει να αναβάλλονται μέχρι να διενεργηθούν επαρκείς έρευνες για τα περιστατικά της βίας και σχετική εκτίμηση κινδύνου.
• Οι υποθέσεις Οικογενειακού Δικαίου πρέπει να εκδικάζονται από εξειδικευμένα δικαστήρια και δικαστές, με την υποστήριξη ειδικών επιστημόνων, όπως ψυχολόγων και παιδοψυχολόγων.

Η Έκθεση ζητά από τα κράτη-μέλη να δημιουργηθεί ένα ολιστικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της Έμφυλης Βίας στην ΕΕ. Βασικές προτάσεις της Έλενας Κουντουρά που υιοθετήθηκαν ως θέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι:

• Να κυρωθεί άμεσα η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης από όλα τα κράτη-μέλη και την ΕΕ για να εφαρμοστεί το πρώτο διεθνώς δεσμευτικό νομικά κείμενο πρόληψης, καταπολέμησης και δίωξης της έμφυλης βίας.
• Η Κομισιόν να εντάξει την έμφυλη βία στη λίστα εγκλημάτων της ΕΕ – Eurocrimes, και με αυτό ως βάση να προτείνει δεσμευτικά μέτρα και ολιστική ευρωπαϊκή οδηγία, συμπληρωματικά της εφαρμογής της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης για την πρόληψη της έμφυλης βίας, συμπεριλαμβανομένης της ενδοσυντροφικής και ενδοοικογενειακής.
• Να εγκριθούν ειδικά μέτρα από τα κράτη- μέλη και την Επιτροπή για την εξάλειψη της βίας στον κυβερνοχώρο, συμπεριλαμβανομένης της διαδικτυακής παρενόχλησης, του κυβερνοεκφοβισμού και της μισογυνικής ρητορικής μίσους, που πλήττει δυσανάλογα τις γυναίκες και τα παιδιά.
• Να εξασφαλιστεί η βέλτιστη δυνατή πρόσβαση των θυμάτων σε δομές και υπηρεσίες στήριξης, με αύξηση των δομών και των μέτρων υποστήριξης, και με χρηματοδότηση για το σκοπό αυτό από κρατικούς και κοινοτικούς πόρους.
• Εξειδικευμένη εκπαίδευση των αρχών που διαχειρίζονται περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας: Πρέπει να προβλεφθεί η υποχρεωτική εκπαίδευση και κατάρτιση του δικαστικού, αστυνομικού και ιατροδικαστικού προσωπικού για όλες τις μορφές της βίας και τους μηχανισμούς της, την εκτίμηση κινδύνου και αξιολόγηση κάθε περίπτωσης, τον εντοπισμό σημαδιών κακοποίησης, αλλά  και την καλύτερη επικοινωνία με τα θύματα και παροχή υποστήριξης. 
• Αντιμετώπιση της οικονομικής βίας εναντίον των γυναικών: Η οικονομική ενδυνάμωση και αυτονομία είναι προϋπόθεση για να ξεφύγει το θύμα από μία κακοποιητική σχέση. Πρέπει να εξασφαλιστεί η πρόσβαση των θυμάτων σε στέγαση και βασικές δημόσιες υπηρεσίες, η επαγγελματική ψυχολογική υποστήριξη τους, η εξασφάλιση εισοδήματος, και να λαμβάνονται πιο άμεσα αποφάσεις όπως πχ. το επίδομα του παιδιού.
• Ειδικά Προγράμματα Αποτροπής της Βίας: Ζητείται πρόβλεψη και εφαρμογή προγραμμάτων εκπαίδευσης και αποκατάστασης για τους θύτες με στόχο την αλλαγή μοτίβων βίαιων συμπεριφορών.
• Μηχανισμός Πρόληψης σε περιόδους κρίσης: Όπως έδειξε και η πανδημία, χρειάζεται ένας μηχανισμός σε ετοιμότητα, που να μπορεί να εξασφαλίζει μεταξύ άλλων ένα ασφαλές και ευέλικτο σύστημα προειδοποίησης έκτακτης ανάγκης και γραμμές βοήθειας, την ένταξη των θυμάτων σε βασικές υπηρεσίες προστασίας και την πρόσβαση τους σε ασφαλή διαμονή και σε υπηρεσίες υγείας στα κράτη-μέλη.
• Σύστημα Συλλογής Στοιχείων για την Εξάλειψη της Βίας: Ζητείται να δημιουργηθεί από την Κομισιόν και τα κράτη-μέλη ένας μόνιμος μηχανισμός παροχής εναρμονισμένων, αξιόπιστων και συγκρίσιμων στοιχείων που θα χρησιμοποιηθούν για τη διαμόρφωση κατάλληλων πολιτικών πρόληψης και αντιμετώπισης.