Οι πολίτες απαιτούν, οι πόλεις επανεξετάζουν

Tης Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Οι πολίτες απαιτούν πιο ανθεκτικές πόλεις, βιώσιμες και προσιτές, κάτι που απαιτεί δράση για το κλίμα, με πράσινες και ψηφιακές υποδομές.

Αυτές οι τάσεις ωστόσο δεν συνάδουν με τους προϋπολογισμούς, τα επίπεδα φορολογικών εσόδων, τα επίπεδα ανεργίας αλλά και κόστους υπηρεσιών υγείας που άφησε η κρίση της πανδημίας και τις νέες προκλήσεις που αναδύει η ενεργειακή κρίση. Ας σημειωθεί επίσης ότι η πανδημία άλλαξε το αστικό τοπίο και τη ζωή στις πόλεις. Ενδεικτική είναι η αντικατάσταση χώρων στάθμευσης και κίνησης αυτοκινήτων με χώρους στάθμευσης ποδηλάτων και ηλεκτρικών οχημάτων, καθώς και ποδηλατοδρόμους, αλλά και η επέκταση τραπεζοκαθισμάτων στα εστιατόρια για διεύρυνση της κοινωνικής απόστασης. 

Για την διαχείριση των παραπάνω προκλήσεων και την ανάδειξη ευκαιριών στην Ελλάδα αναπτύσσονται δράσεις από κυβερνητικούς φορείς καθώς και από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, αν και προς το παρόν αυτές είναι σε μεγάλο βαθμό ενημερωτικές. Ενδεικτικά σημειώνεται ότι η ΚΕΔΕ, σε συνεργασία με το ΥΠΕΝ, έχει αρχίσει τη διαδικασία συγγραφής ενός εγχειριδίου καλών πρακτικών σε τοπικό επίπεδο, με σκοπό τη διανομή του στο σύνολο των δήμων της χώρας για ενημέρωση και υποστήριξη στη διαδικασία υλοποίησης δράσεων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Το εγχειρίδιο είναι σε πρώιμο στάδιο και η ολοκλήρωσή του αναμένεται τον επόμενο χρόνο. Επίσης, ολοκληρώθηκε η έκθεση του έργου LIFE-IP AdaptInGR για την προσαρμογή της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων στην κλιματική αλλαγή. 

Θα πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι το ενεργειακό κόστος είναι μείζον πρόβλημα για όλους τους δήμους της χώρας, αν και όπως έχει αναφέρει η ηγεσία της ΚΕΔΕ οι Δήμοι θα καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια συμμετέχοντας στην εθνική πρωτοβουλία για μείωση της κατανάλωσης κατά 10%. Ωστόσο όπως είχε αναφέρει ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Δημήτρης Παπαστεργίου, σε πρόσφατο ΔΣ της ΚΕΔΕ, προφανώς και μπορούν να εξοικονομηθούν πόροι από τον κλιματισμό και τον διακοσμητικό φωτισμό σε δημόσια κτίρια και αξιοθέατα αλλά δεν ισχύει το ίδιο για τον φωτισμό, όπου μία μείωση 10% δημιουργεί ζητήματα ασφάλειας. Τόνισε ότι θα πρέπει να αξιοποιηθούν ευκαιρίες από την ενεργειακή κρίση για πράσινες υποδομές.

Εντωμεταξύ, για πράσινες και ψηφιακές υποδομές μιλά και το Παγκόσμιο Συμβούλιο για τις Πόλεις του Αύριο (Global Future Council on Cities of Tomorrow), που αναπτύσσει δράσεις και προτείνει λύσεις ώστε οι πόλεις να επανασχεδιαστούν για να οικοδομηθούν καλύτερα, με ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.

Το επιτελείο του Global Future Council on Cities of Tomorrow, το οποίο αποτελείται από 45 εμπειρογνώμονες από όλο τον κόσμο, εργάστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της πανδημίας για να βοηθήσει τους ηγέτες των πόλεων να οικοδομήσουν περισσότερες δυνατότητες για το μέλλον των πόλεων. Εξάλλου, οι πόλεις βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας για τον μετριασμό και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή ενώ ταυτόχρονα δέχονται πίεση για να βελτιώσουν το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων και να αυξήσουν την κοινωνική συνοχή με γνώμονα τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης.

Για να ανταποκριθούν σε αυτές τις προσδοκίες οι πόλεις πρέπει να αναπτύξουν αστικές υποδομές ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή και προς αυτή την κατεύθυνση το Global Future Council on Cities of Tomorrow έχει αναπτύξει σειρά εργαλείων. Στο επίκεντρο είναι η επανεξέταση των οικονομικών των πόλεων καθώς ο μετασχηματισμός, που αφορά για παράδειγμα και την προώθηση πράσινων υποδομών, εξαρτάται από την πρόσβαση σε πηγές χρηματοδότησης. 

Εξάλλου, ένας σημαντικός τομέας που χρίζει προσοχής είναι ο πράσινος και ψηφιακός μετασχηματισμός. Στο πλαίσιο μελέτης που έχει εκπονήσει το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF) προτείνεται σχέδιο δράσης με βέλτιστες πρακτικές και καινοτόμες ψηφιακές λύσεις αρχής γενομένης από την δημιουργία αξίας μέσω των ψηφιακών τεχνολογιών. Σημειώνεται ότι σήμερα, πάνω από το 54% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε πόλεις, ποσοστό που θα ανέλθει στο 68% έως το 2050. Οι δυνατότητες των ψηφιακών τεχνολογιών μπορούν να συνεισφέρουν από την συμμετοχικότητα μέχρι τον εξορθολογισμό των διαδικασιών και την αντικατάσταση των υπηρεσιών που προσφέρονται μέσω φυσικής παρουσίας με ψηφιακές υπηρεσίες. Στο πλαίσιο αυτό κρίνεται σκόπιμο να αναπτύσσεται σχεδιασμός με βάση τα αποτελέσματα ενώ αναβαθμίζεται ο ρόλος των δεδομών, αναδύεται η σημασία των ψηφιακών δεξιοτήτων, οι ιδαιτερότητες των πόλεων στις οποίες πρέπει να δοθεί προτεραιότητα αλλά και η προοπτική τους στο μέλλον. 

Η ισότητα και η ένταξη βρίσκονται στο επίκεντρο μιας στρατηγικής με στόχο την ανάκαμψη και τον μετασχηματισμό των πόλεων μετά την κρίση της πανδημίας. Εν κατακλείδι, όπως προκύπτει από μελέτες του WEF οι πόλεις πρέπει να συνεργαστούν με κυβερνητικούς φορείς, επιχειρήσεις, ακαδημαϊκή κοινότητα και κοινωνία των πολιτών για να σχεδιάσουν το μέλλον.