Η ολική καταστροφή στη δομή της Μόριας και οι προειδοποιήσεις

Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης είναι από χθες το πρωϊ και για τέσσερις μήνες η Λέσβος μετά την πυρκαγιά που ξέσπασε στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) της Μόριας.

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Το κέντρο υποδοχής καταστράφηκε ολοσχερώς ενώ 408 ασυνόδευτα προσφυγόπουλα, από τα 4.000 παιδιά συνολικά, βρέθηκαν σε κίνδυνο και καταβλήθηκε μεγάλη προσπάθεια για να μεταφερθούν σταδιακά στην ενδοχώρα. 

Οι πληροφορίες μιλούν για 13.000 άτομα που φιλοξενούνταν στο ΚΥΤ τα οποία βρέθηκαν ανεξέλεγκτα – πολλά στο δρόμο – αφού η φωτιά κατέστρεψε και σκηνές. Περίπου 1.000 άτομα, οι πιο ευάλωτοι διανυκτέρευσαν σε πλοίο. Άλλοι μεταφέρθηκαν σε σκηνές εντός του κέντρου και άλλοι σε πρόχειρα καταλύματα. Η έρευνα για τον εντοπισμό θετικών στον Covid-19 μεταναστών συνεχίζεται ενώ η κυβέρνηση ανακοίνωσε δέσμη μέτρων για τους πρόσφυγες αλλά και για τον τοπικό πληθυσμό. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε μήνυμά του, αναγνώρισε τις δύσκολες συνθήκες σημειώνοντας ότι “Τίποτα δεν μπορεί να γίνεται άλλοθι για βίαιες αντιδράσεις σε υγειονομικούς ελέγχους. Και, πολύ περισσότερο, για τέτοιας έκτασης ταραχές. Η κατάσταση στη Μόρια δεν μπορεί να συνεχιστεί γιατί αποτελεί ταυτόχρονα ζήτημα δημόσιας υγείας, ανθρωπισμού αλλά και εθνικής ασφάλειας”.

Στο πλαίσιο αυτό αποφασίστηκε να ενισχυθεί η τοπική κοινότητα με πόρους εθνικούς αλλά και ευρωπαϊκούς.

Σημειώνεται ότι το κέντρο μεταναστών καιγόταν δύο ημέρες με αποτέλεσμα να καταστραφεί ολοσχερώς ενώ εντύπωση προκάλεσε video με μετανάστες που τραγουδούσαν “bye bye Moria” την ώρα που κορυφωνόταν η καταστροφή. Το κέντρο δημιουργήθηκε πριν από περίπου 7 χρόνια στο χώρο ενός παλιού στρατοπέδου και ήταν ένα από τα 6 ΚΥΤ που δημιουργήθηκαν στη χώρα μας για πολίτες τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς οι οποίοι έχουν εισέλθει στην ελληνική επικράτεια χωρίς τις νόμιμες διατυπώσεις προκειμένου να υπαχθούν στις διαδικασίες υποδοχής και ταυτοποίησης και να υποβάλουν αίτημα διεθνούς προστασίας.

Η αντίδραση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Σημειώνεται ότι μετά το συμβάν, ο επικεφαλής της επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών του ΕΚ Juan Fernando López Aguilar (Σοσιαλιστές, Ισπανία), δήλωσε μεταξύ άλλων: “Πληροφορηθήκαμε ότι η φωτιά κατέστρεψε ένα μεγάλο μέρος της δομής στη Μόρια στο νησί της Λέσβου, αφήνοντας άστεγους περίπου 12.000 αιτούντες άσυλο, 4.000 παιδιά και άλλα ευάλωτα άτομα. Είναι μια τραγωδία την οποία η επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών είχε προβλέψει χιλιάδες φορές στο πλαίσιο συζητήσεων τους τελευταίους έξι μήνες. Δυστυχώς, η φοβερή κατάσταση στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης στη Μόρια και τον ευρύτερο χώρο δεν αποτελεί είδηση για την επιτροπή μας. Παρακολουθούμε εκ του σύνεγγυς εδώ και περισσότερα από τέσσερα χρόνια τη δεινή κατάσταση που επικρατεί στη Μόρια. Η επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών έχει επισκεφθεί την Ελλάδα δύο φορές σε αυτό το διάστημα και οι απάνθρωπες συνθήκες υποδοχής, οι οποίες δεν συμμορφώνονται με το ευρωπαϊκό δίκαιο, έχουν επισημανθεί επανειλημμένα στις ελληνικές αρχές και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πιο πρόσφατα, στο πλαίσιο της πανδημίας του Covid-19, η επιτροπή προειδοποίησε ότι η ανθρωπιστική κρίση στα ελληνικά νησιά κινδύνευε να μετατραπεί σε ζήτημα δημόσιας υγείας και τόνισε την ανάγκη για μια άμεση ευρωπαϊκή απάντηση. Ζητήσαμε επείγουσα εκκένωση του ΚΥΤ και άμεση μετεγκατάσταση των αιτούντων άσυλο σε άλλα κράτη μέλη. Μετά τα πρώτα κρούσματα κορονοϊού, η δομή τέθηκε σε καραντίνα, αν και είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς μπορεί να διατηρηθεί μια καραντίνα με μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης σε ένα τόσο υπερπλήρες κέντρο υποδοχής με ακατάλληλες συνθήκες υγιεινή…”.

Η επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών θα συζητήσει την κατάσταση στη Λέσβο, σε συνέχεια της καταστροφής της δομής στη Μόρια, σε σημερινή συνεδρίασή της, με την Επίτροπο για τις Εσωτερικές Υποθέσεις Ylva Johansson. Οι ευρωβουλευτές πρόκειται επίσης να συζητήσουν με εκπροσώπους της Επιτροπής και του Συμβουλίου στην ολομέλεια του ΕΚ την ερχόμενη εβδομάδα την ευρωπαϊκή απάντηση στην ανθρωπιστική κρίση που προκάλεσε η φωτιά.

Οι προειδοποιήσεις

Για το ΚΥΤ της Μόριας μη κυβερνητικές οργανώσεις προειδοποιούσαν ότι ο αριθμός των φιλοξενούμενων και οι συνθήκες διαβίωσης είχαν αγγίξει επικίνδυνα όρια και πολλοί θεώρησαν αναμενόμενες τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών. Αν και γινόταν προσπάθεια μείωσης του πληθυσμού με τη χορήγηση ασύλου, την επανένωση μελών οικογενειών αλλά και τις μετακινήσεις ατόμων στην ενδοχώρα δεν είχε λυθεί το πρόβλημα, καθώς το κέντρο φιλοξενούσε πολλαπλάσιο αριθμό ατόμων από την δυναμικότητά του. 

Τον Μάρτιο ένας μακρύς κατάλογος οργανώσεων με κοινή ανακοίνωση προειδοποιούσαν ότι ο πληθυσμός των ΚΥΤ στη Λέσβο, τη Χίο, τη Σάμο, την Κω και τη Λέρο ξεπερνούσε την δυναμικότητα των κέντρων κατά 31.400, καθώς 37.424 άτομα διέμεναν σε εγκαταστάσεις συνολικής δυναμικότητας 6.095 ατόμων. Ενδεικτικές καταστάσεις είναι η εξαιρετικά περιορισμένη πρόσβαση σε τρεχούμενο νερό, τουαλέτες και ντουζιέρες, καθώς και η πολύωρη αναμονή σε ουρές για τη διανομή τροφίμων και η ανεπάρκεια ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού. Όλα αυτά συνεπάγονται αυξημένο κίνδυνο εν όψει της αυξανόμενης απειλής ευρείας μετάδοσης του Covid-19. 

Σύμφωνα με την Eva Cossé, ερευνήτρια της Human Rights Watch, υπεύθυνη για την Ελλάδα “ο περιορισμός χιλιάδων γυναικών, ανδρών και παιδιών σε υπερβολικά υπερπληθείς καταυλισμούς, όπου οι συνθήκες διαβίωσης είναι απαράδεκτες, καθιστά αδύνατη την απομόνωση ατόμων που εκτίθενται στον Covid-19 ή την συμμόρφωση με τα ελάχιστα μέτρα πρόληψης και προστασίας, ακόμα και του πλυσίματος χεριών και της κοινωνικής αποστασιοποίησης”.

Κατά την άποψη του Βασίλη Κερασιώτη, διευθυντή χώρας της HIAS Ελλάδος, “η κυβέρνηση πρέπει να λάβει τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει ότι προστατεύονται οι χιλιάδες αιτούντες άσυλο και μετανάστες που διαμένουν σε κλειστοφοβικά υπερπλήρη ΚΥΤ… Πρέπει να μετεγκατασταθούν σε κενά ξενοδοχεία και διαμερίσματα όπου είναι εφικτή η κοινωνική αποστασιοποίηση. Σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς, δεν πρέπει να εγκαταλείψουμε κανέναν…”. 

Σύμφωνα με την Αντιγόνη Λυμπεράκη, γενική διευθύντρια της SolidarityNow “δεδομένων των υφιστάμενων συνθηκών στα χότσποτ, ο περιορισμός οποιασδήποτε επιδημικής εξάπλωσης θα ήταν αδύνατος και μπορεί δυνητικά να θέσει σε κίνδυνο χιλιάδες ζωές… Υπάρχει ένα παράθυρο ευκαιρίας για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος όσο η κατάσταση είναι ακόμα διαχειρίσιμη, αλλά φοβόμαστε ότι το παράθυρο αυτό κλείνει με γρήγορους ρυθμούς”.

“Όταν ο ιός χτυπήσει τους συνωστισμένους καταυλισμούς στην Ελλάδα, οι συνέπειες θα είναι καταστροφικές”, προειδοποίησε η Φωτεινή Κοκκινάκη από την HumanRights360.