Κλιματική Αλλαγή: Οι πυρκαγιές αυξάνουν το επίπεδο συναγερμού

Οι πυρκαγιές στην Αθήνα και στην Βικτόρια (Αυστραλία), οι λιμοί και οι συγκρούσεις στην Κένυα, η έλλειψη τροφής στις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής και μια σειρά από άλλα φαινόμενα αναδεικνύουν την κλιματική αλλαγή σε κοινή απειλή για τους ανθρώπους σε όλο τον πλανήτη.

Της Σοφίας Εμμανουήλ (semmanouil@csrindex.gr)    

Η κλιματική αλλαγή δεν είναι μελλοντικός κίνδυνος ασφάλειας αλλά τρέχων και υπαρκτός. Οι δυσμενείς επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος και των οικοσυστημάτων – όπως η λειψυδρία, η ξηρασία, η απερήμωση και η υποβάθμιση της γης – φέρνουν κινδύνους για το περιβάλλον και την υγιή διαβίωση ανθρώπων και ζώων αναβαθμίζοντας παράλληλα την επισιτιστική ανασφάλεια και θέτοντας σε κίνδυνο την πρόοδο που έχουν φέρει η οικονομική ανάπτυξη και οι νέες τεχνολογίες. Παρενέργειες όπως οι συγκρούσεις για τα τρόφιμα, το νερό και τη γη επεκτείνονται και απειλούν να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή στη Γη.

Η περιοχή Ασίας-Ειρηνικού είναι “πιο ευάλωτη” στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ασφάλεια, ωστόσο αυξάνεται το επίπεδο συναγερμού και σε άλλες περιοχές.

Είναι ενδεικτικό ότι μια ματιά σε πρόσφατες έρευνες και εκθέσεις που αφορούν ζητήματα κινδύνου καταδεικνύει ότι η κλιματική αλλαγή ανεβαίνει στη λίστα ρίσκου που μετρά ο επιχειρηματικός κόσμος.

Η έρευνα της ασφαλιστικής Allianz Global Corporate & Specialty σε 1.911 εμπειρογνώμονες από 80 χώρες ανέδειξε μεν στους κορυφαίους επιχειρηματικούς κινδύνους για το 2018, τις παύσεις επιχειρήσεων (42%) και τα περιστατικά στον κυβερνοχώρο (40%), προβάλλοντας δε και τη δυναμική του κλιματικού ρίσκου που μπήκε για πρώτη φορά στο top 10 των κινδύνων. Η κλιματική αλλαγή και οι κίνδυνοι που συνδέονται με την αυξημένη μεταβλητότητα του καιρού (10%) βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή.

Άλλη μια έρευνα του Thomson Reuters Foundation σε 8.000 συμμετέχοντες έδειξε ότι οκτώ στους δέκα (84%) θεωρούν την αλλαγή του κλίματος ως “καταστροφικό κίνδυνο” και σχεδόν εννέα στους δέκα δηλώνουν ότι είναι έτοιμοι να διαφοροποιήσουν το βιοτικό τους επίπεδο για να αποτρέψουν μελλοντική καταστροφή από την κλιματική αλλαγή.

Σύμφωνα με το ίδρυμα Global Challenges Foundation, που συντάσσει την έκθεση Global Catastrophic Risks, πολλοί άνθρωποι θεωρούν σήμερα την αλλαγή του κλίματος ως μεγαλύτερη απειλή από άλλες όπως οι επιδημίες, η αύξηση του πληθυσμού, η χρήση όπλων μαζικής καταστροφής και η τεχνητή νοημοσύνη. Εφιστά δε την προσοχή στο χάσμα που υπάρχει με τα ζητήματα του κλίματος και του περιβάλλοντος, ανάμεσα στο τι περιμένουν οι άνθρωποι από τους πολιτικούς και τι κάνουν οι πολιτικοί.

Επίσης το 85% των ανθρώπων πιστεύει ότι τα Ηνωμένα Έθνη χρειάζονται μεταρρυθμίσεις για να αντιμετωπίσουν καλύτερα τις παγκόσμιες απειλές ενώ περίπου το 70% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι πιστεύουν πως μπορεί να είναι καιρός να δημιουργήσουμε έναν νέο παγκόσμιο οργανισμό ειδικά σχεδιασμένο για να αντιμετωπίσει το ευρύ φάσμα των παγκόσμιων κινδύνων. Επίσης σχεδόν το 60% δήλωσε ότι είναι έτοιμο να αφήσει τη χώρα του και να εγκαταλείψει την περιουσία του για να συμβεί αυτό.

Διαχείριση κινδύνου

Επομένως η ανάγκη αξιολόγησης των κινδύνων και η ανάπτυξη στρατηγικών διαχείρισής τους είναι επιτακτική και προς αυτή την κατεύθυνση κινούνται κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο καθώς και τα Ηνωμένα Έθνη.

Η δήλωση της Αυστραλιανής Γερουσίας τον περασμένο μήνα ότι η κλιματική αλλαγή είναι ένας τρέχων και υπαρκρός εθνικός κίνδυνος για την ασφάλεια, είχε σαφή στόχο να αναδείξει την επείγουσα αυτή ανάγκη. Και σαφώς η ενίσχυση των πυροσβεστικών δυνάμεων και του στρατού, οι έκτατες ενισχύσεις και οι αποζημιώσεις, δεν είναι τα μέσα που θα δώσουν τις λύσεις στα συγκεκριμένα προβλήματα.

Υπάρχει μια σύγκλιση των απόψεων επιστημόνων παγκοσμίως ότι η αλλαγή του κλίματος θα αναδείξει προκλήσεις για τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά συστήματα. Όπου τα θεσμικά όργανα και οι κυβερνήσεις δεν είναι σε θέση να διαχειριστούν τις προκλήσεις και να απορροφήσουν τους κραδασμούς από τις μεταβολές του κλίματος, οι κίνδυνοι για τη σταθερότητα κρατών και κοινωνιών θα αυξηθούν. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη η αλλαγή του κλίματος είναι ο τελικός “πολλαπλασιαστής απειλής” που επιδεινώνει τις ήδη εύθραυστες ισορροπίες και συμβάλλει ενδεχομένως σε έξαρση κοινωνικών εντάσεων και αναταραχών.

Η πρώτη μελέτη που έγινε από τον ΟΗΕ για το θέμα της κλιματικής αλλαγής και της ασφάλειας άρχισε το 2008 από τον Jan Egeland, Ειδικό Απεσταλμένο του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, που επικέφθηκε την περιοχή Σαχέλ, την στεπική λωρίδα γης νότια της ερήμου Σαχάρα. Δέκα χρόνια μετά οι ακραίες κλιματολογικές συνθήκες, ως συνέπεια της αλλαγής του κλίματος έχουν περιορίσει τη διαθεσιμότητα πόρων οδηγώντας σε μετανάστευση και συγκρούσεις τον τοπικό πληθυσμό.

Ως συνέχεια αυτής της αρχικής εργασίας του ΟΗΕ, συντάχθηκε η έκθεση “Αλλαγή του κλίματος και πιθανές επιπτώσεις στον τομέα της ασφάλειας”. Ακολούθησαν και άλλες πρωτοβουλίες ενώ ανατύχθηκαν συνεργασίες με στόχο την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και την προώθηση μεθοδολογιών που βοηθούν στον προσδιορισμό των κατάλληλων συνδυασμών ιδιωτικών και δημοσίων επενδύσεων για την μείωση των απειλών για την ασφάλεια.

Σε φάση δοκιμών βρίσκεται ένας συνδυασμός διαφορετικών προσεγγίσεων για την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και τη βελτίωση της διαχείρισης των πόρων, την ανάπτυξη του κοινωνικού κεφαλαίου και των μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης, την κατάρτιση, την παρακολούθηση και στην ανάπτυξη των τοπικών θεσμών. Ωστόσο ο χρόνος δεν είναι σύμμαχος. Οι πρωτοβουλίες πρέπει να είναι άμεσες και τα μέτρα αποτελεσματικά σε όλο το φάσμα των απειλών και των πιθανών παγκόσμιων καταστροφών, από τη χρήση πυρηνικών όπλων έως την οικολογική κατάρρευση, τις συνέπειες των αστεροειδών και τη γεωμηχανική για τον έλεγχο του κλίματος.