Ιριάννα Λιανάκη-Δεδούλη: “Εκδημοκρατίζοντας το μέλλον”

Εκπροσωπώντας την έδρα της UNESCO για την Προοπτική Διερεύνηση, ΙΤΕ/Δίκτυο ΠΡΑΞΗ, η Ιριάννα Λιανάκη-Δεδούλη, μιλά στο csrindex για το μέλλον, ως πεδίο διερεύνησης που αφορά όλους τους πολίτες αποτελώντας βασικό συστατικό κάθε πρωτοβουλίας συμμετοχικής διακυβέρνησης. 

Συνέντευξη της Ιριάννας Λιανάκη-Δεδούλη, Υπεύθυνης Ερευνητικών και Εκπαιδευτικών Δραστηριοτήτων, Έδρα UNESCO για την Προοπτική Διερεύνηση, ΙΤΕ/Δίκτυο ΠΡΑΞΗ

στη Σοφία Εμμανουήλ (semmanouil@gmail.com) 

Η έδρα UNESCO on Futures Research στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας με την υποστήριξη του Δικτύου ΠΡΑΞΗ έχει ως πρωταρχικό στόχο τη διάχυση και τον εκδημοκρατισμό της προοπτικής διερεύνησης.

Δεδομένου ότι οι εικόνες και οι υποθέσεις που έχουμε για το μέλλον επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό, άλλοτε συνειδητά και άλλοτε υποσυνείδητα την καθημερινότητά μας, τις ενέργειες και τις αποφάσεις μας, είναι σημαντικό να έχουμε ανοιχτούς ορίζοντες όταν φανταζόμαστε το μέλλον και κριτική σκέψη απέναντι στις επικρατούσες στο δημόσιο διάλογο εικόνες για το μέλλον.

Ακριβώς αυτή την κουλτούρα καλλιεργεί η προοπτική διερεύνησης, όπως εξηγεί στο csrindex η κ. Λιανάκη σημειώνοντας ότι για πολλά χρόνια επικρατούσε η αντίληψη ότι η πρόβλεψη και ο σχεδιασμός για το μέλλον είναι αποκλειστική υπόθεση “ειδικών” ή τεχνοκρατών. Η χώρα μας όμως, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες που έχουν μακρόχρονη παράδοση στον στρατηγικό σχεδιασμό, δεν κατάφερε να αναπτύξει μέχρι σήμερα μία αντίστοιχη ισχυρή κουλτούρα, ούτε σε επίπεδο “ειδικών”.

Σύμφωνα με την κ. Λιανάκη, “οι προκλήσεις της σημερινής εποχής, ο καταιγιστικός ρυθμός και η πολυπλοκότητα των αλλαγών καθιστούν επιτακτική τη συνολική ενεργοποίησή μας όχι μόνο σε επίπεδο κατάρτισης και εκπαίδευσης ερευνητών και επαγγελματιών, αλλά και στο επίπεδο της κινητοποίησης και εκπαίδευσης ευρύτερων στρωμάτων της κοινωνίας” .

Εξηγεί ότι ο γραμμικός σχεδιασμός που βασίζεται σε ιστορικά δεδομένα δεν είναι επαρκής και πρέπει να διερευνήσουμε το απροσδόκητο, το μη αναμενόμενο. Με την εφαρμογή μεθόδων και τεχνικών Προοπτικής Διερεύνησης καλλιεργούνται δυνατότητες ανθεκτικότητας στο μη αναμενόμενο και νοηματοδότησης του αναδυόμενου.

Οι άξονες δραστηριότητας της έδρας συνοψίζονται ως εξής:

• Η προώθηση του αλφαβητισμού του Μέλλοντος με τη διενέργεια συμμετοχικών βιωματικών εργαστηρίων, τη δημιουργία και το διαμοιρασμό σχετικού εκπαιδευτικού και ενημερωτικού υλικού
• Η διαμόρφωση και εδραίωση σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο μιας κουλτούρας προοπτικής διερεύνησης (foresight culture) με τη διάδοση, παραμετροποίηση και ανάπτυξη καινοτόμων μεθόδων και εργαλείων προοπτικής διερεύνησης
• Η διαμόρφωση και προώθηση μίας συμπαγούς ερευνητικής ατζέντας για το μέλλον σε θεματικές έξυπνης εξειδίκευσης (αγροδιατροφικός τομέας, ενέργεια, τουρισμός, υλικά κ.α.) καθώς και σε θέματα ευρύτερου κοινωνικοοικονομικού ενδιαφέροντος (το μέλλον της εργασίας, μετανάστευσης, κλιματικής αλλαγής κ.α.)

Ας σημειωθεί ότι η προοπτική διερεύνησης έχει να προτείνει μεθόδους και εργαλεία για τον εθνικό στρατηγικό σχεδιασμό βιώσιμης ανάπτυξης, καθώς το μέλλον υπεισέρχεται στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (SDGs).

Ειδικότερα, για τον Στόχο 16, που αναφέρεται στους ισχυρούς θεσμούς, η προοπτική διερεύνησης έχει σημαντικό πεδίο δράσης συνεισφέροντας με εργαλεία στην ετοιμότητα των οργανισμών απέναντι στις προκλήσεις της εποχής – αναπτύσσοντας χαρακτηριστικά και δεξιότητες που τους καθιστούν πιο ανθεκτικούς και με προορατικές ικανότητες για να σχεδιάζουν καλύτερα το μέλλον.

Διαβάστε επίσης: Το csrindex δίνει βήμα στη Βιομηχανία Πλαστικού

Αλφαβητισμός για το μέλλον

Ο αλφαβητισμός για το μέλλον είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την καλλιέργεια της φαντασίας και της κριτικής σκέψης. Θεωρείται μια ήπια, οριζόντια δεξιότητα η οποία όταν καλλιεργηθεί και αναπτυχθεί συνεισφέρει σημαντικά  στην καλλιέργεια της ιδιότητας του ενεργού πολίτη.

Η κ. Λιανάκη αναφέρει στο csrindex ότι στο πλαίσιο προώθησης του «Αλφαβητισμού για το Μέλλον» η έδρα UNESCO για την Προοπτική Διερεύνηση στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) αναπτύσσει, σε συνεργασία με άλλες έδρες UNESCO εκπαιδευτικό υλικό, το οποίο αξιοποιείται στο πλαίσιο συμμετοχικών βιωματικών εργαστηρίων (Εργαστηρίων Αλφαβητισμού για το Μέλλον).

Εξάλλου, η έδρα UNESCO για την Προοπτική Διερεύνηση έχει λάβει άδεια από το υπουργείο Παιδείας και προγραμματίζει τη διεξαγωγή σειράς Εργαστηρίων Αλφαβητισμού για το Μέλλον την ερχόμενη σχολική χρονιά σε σχολεία της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.

Η δράση αποσκοπεί στην ανάπτυξη της αυτοσυνειδησίας των μαθητών ότι οι εικόνες και οι υποθέσεις που έχουν για το μέλλον επηρεάζουν το πως αντιλαμβάνονται και λειτουργούν στο παρόν.

Το πρόγραμμα έχει τη μορφή τρίωρου βιωματικού εργαστήριου σε συγκεκριμένη θεματική – συναποφασίζεται με τους διδάσκοντες –  κατά τη διάρκεια του οποίου οι μαθητές:

1. Εξοικειώνονται με τις αρχές και έννοιες (χρονικοί ορίζοντες, επίπεδα ανάλυσης).
2. Εξερευνούν το μέλλον (ασθενή σήματα, τάσεις, μεγατάσεις, δυνάμεις αλλαγής).
3. Νοηματοδοτούν το μέλλον (αξιολογούν τι είναι επιθυμητό και τι όχι, τι είναι πιθανό, τι λιγότερο πιθανό)
4. Διαμορφώνουν ένα κοινό όραμα για ένα επιθυμητό μέλλον για την ομάδα, την τάξη, το σχολείο.

Το προτεινόμενο πρόγραμμα έχει εφαρμοστεί από έδρες UNESCO σε Ευρώπη, Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική με τη συμμετοχή, σε πολλές περιπτώσεις, και της Ελληνικής Έδρας. Ενδεικτικά αναφέρει η κ. Λιανάκη ότι το 9o Youth Forum UNESCO (2015) με τη συμμετοχή 500 νέων από όλον τον κόσμο ακολούθησε τη δομή και τους στόχους των Εργαστηρίων Αλφαβητισμού για το Μέλλον (Futures Literacy Labs).

Επίσης εφαρμόστηκε πρόσφατα στην Ελλάδα σε δύο περιπτώσεις, με μαθητές Λυκείου και με ασυνόδευτους ανήλικους αιτούντες άσυλο:

-Σε ασυνόδευτους ανήλικους αιτούντες άσυλο στη Μυτιλήνη – συνδιοργάνωση με την ΜΚΟ Ηλιακτίδα. (Ιούλιος 2019).

-Σε μαθητές του 1ο ΕΠΑΛ Διονύσου – “Ζήνων”, στα πλαίσια του  Athens Science Festival, Αθήνα (Απρίλιος 2019)

-Στο ΓΕΛ Μυγδονίας , Θεσσαλονίκη, όπου υλοποιήθηκε ύστερα από αίτηση του συλλόγου διδασκόντων και έγκριση του ΥΠΕΠΘ. (Απρίλιος 2019)

Βιωματικό εργαστήριο

Tο μέλλον μπορεί να το δει κανείς και ως μέσο επαναπροσδιορισμού και προοπτικής. Μάλιστα πριν από λίγες ημέρες, 13 και 14 Ιουλίου, ευκαιρία να δουν το μέλλον υπό αυτό το πρίσμα είχαν ασυνόδευτοι ανήλικοι αιτούντες άσυλο ηλικίας 11-18 ετών, που βρέθηκαν στο επίκεντρο βιωματικής δράσης που διοργάνωσε η έδρα UNESCO για την Προοπτική Διερεύνηση του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) / Δίκτυο ΠΡΑΞΗ σε συνεργασία με την ΜΚΟ Ηλιακτίδα στη Μυτιλήνη.

“Στη χώρα μου το μέλλον είναι το παρόν. Ό,τι κάνεις σήμερα δημιουργεί το μέλλον”, ανέφερε συμμετέχων από τη Σιέρα Λεόνε.

Σε αυτό το πρώτο “Εργαστήριο Αλφαβητισμού για το Μέλλον” διερευνήθηκαν ερωτήματα όπως: Τι σκέφτονται οι ασυνόδευτοι ανήλικοι αιτούντες άσυλο για το μέλλον; Πως το προσεγγίζουν; Πως η πολιτισμική ταυτότητα και οι τραυματικές εμπειρίες του παρελθόντος αντανακλώνται στο μέλλον;  Τι μπορούμε εμείς να μάθουμε από το πως προσεγγίζουν το μέλλον;

Η κ. Λιανάκη σημειώνει σχετικά: “Κατά τη διάρκεια του Futures Literacy – Theatre Lab για ασυνόδευτους ανήλικους αιτούντες άσυλο που διοργάνωσε η Έδρα UNESCO για την Προοπτική Διερεύνηση και η Ηλιακτίδα ΑΜΚΕ είχαμε την ευκαιρία να είμαστε συνοδοιπόροι στο ταξίδι αυτών των παιδιών στο μέλλον. Φόβοι, άγχη, τραύματα, αλλά και ελπίδες, επιθυμίες και προσδοκίες βγήκαν στην επιφάνεια. Τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να διερευνήσουν, πειραματιστούν και αναστοχαστούν «παράξενα μέλλοντα» μέσω θεατρικού παιχνιδιού. Στόχος ήταν η ανάπτυξη των προορατικών τους ικανοτήτων ως μέσο προσωπικής ανάπτυξης, ενδυνάμωσης και ανθεκτικότητας”. Προσθέτει επίσης ότι η δράση θα παρουσιαστεί ως μελέτη περίπτωσης στο 3ο Διεθνές Anticipation Conference στο Όσλο τον προσεχή Οκτώβριο.