Γιατί κινδυνεύει ο στόχος της ΕΕ για τις “έξυπνες πόλεις” 

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Αν και δεν αμφισβητείται ο κρίσιμος ρόλος των πόλεων στη δίδυμη μετάβαση -πράσινη και ψηφιακή- η Ευρώπη έχει πολύ δρόμο να διανύσει για την επίτευξη του επιπέδου ψηφιακής ωριμότητας που απαιτείται για την ικανοποίηση των στόχων που έχει θέσει ενόψει του 2030.

Στρατηγικός σχεδιασμός, επαρκής χρηματοδότηση και υποδομές είναι ζητούμενα παράλληλα με αντιμετώπιση νομοθετικών και πολιτικών προκλήσεων.

Τον Απρίλιο η Επιτροπή ανακοίνωσε τις 100 πόλεις της ΕΕ που θα συμμετάσχουν στην αποστολή της ΕΕ για 100 κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις έως το 2030, την αποκαλούμενη αποστολή “πόλεις”. Οι 100 πόλεις, μεταξύ των οποίων και 6 ελληνικές (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Καλαμάτα, Κοζάνη και Τρίκαλα) προέρχονται και από τα 27 κράτη μέλη, ενώ 12 επιπλέον πόλεις προέρχονται από συνδεδεμένες χώρες. Σημειώνεται ότι οι αστικές περιοχές φιλοξενούν το 75% των πολιτών της ΕΕ ενώ παγκοσμίως, οι αστικές περιοχές καταναλώνουν πάνω από το 65% της ενέργειας, που αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 70% των εκπομπών CO2. Κατά συνέπεια, είναι σημαντικό οι πόλεις να λειτουργούν ως οικοσυστήματα πειραματισμού και καινοτομίας, ώστε να βοηθηθούν όλες τις υπόλοιπες περιοχές κατά τη μετάβασή τους στην επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.

Η αποστολή “πόλεις” θα λάβει χρηματοδότηση ύψους 360 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα “Ορίζων Ευρώπη” για την περίοδο 2022-23, ώστε να ξεκινήσουν οι πορείες καινοτομίας προς την κλιματική ουδετερότητα έως το 2030. Οι δράσεις έρευνας και καινοτομίας θα αφορούν την καθαρή κινητικότητα, την ενεργειακή απόδοση και τον πράσινο πολεοδομικό σχεδιασμό, ενώ θα προσφέρουν και τη δυνατότητα ανάπτυξης κοινών πρωτοβουλιών και κλιμάκωσης των συνεργασιών σε συνέργειες με άλλα προγράμματα της ΕΕ. Σε δεύτερο χρόνο η Επιτροπή θα καλέσει τις 100 επιλεγμένες πόλεις να αναπτύξουν συμβάσεις πόλεων για το κλίμα, οι οποίες θα περιλαμβάνουν ένα συνολικό σχέδιο για την κλιματική ουδετερότητα σε όλους τους τομείς, όπως η ενέργεια, τα κτίρια, η διαχείριση αποβλήτων και οι μεταφορές, μαζί με σχετικά επενδυτικά σχέδια. Στη διαδικασία αυτή θα συμμετάσχουν οι πολίτες, οι ερευνητικοί οργανισμοί και ο ιδιωτικός τομέας. 

Τι δείχνει έκθεση της Vodafone για το ρίσκο 

Ωστόσο οι παραπάνω στόχοι αμφισβητούνται από την υστέρηση που παρατηρείται σε κρίσιμους τομείς. Νέα έκθεση της Vodafone για την ψηφιοποίηση των πόλεων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο αποκαλύπτει ότι θα απαιτηθούν επείγοντα μέτρα προκειμένου να ξεπεραστούν τα υπάρχοντα εμπόδια και να στεφθεί με επιτυχία ο φιλόδοξος σχεδιασμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για 100 κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις έως το 2030. Στην κορυφή της λίστας των μέτρων που καλούνται να λάβουν τα κράτη-μέλη είναι η επαρκής χρηματοδότηση, η δημιουργία ομάδων εργασίας έξυπνων πόλεων και η διαθεσιμότητα υψηλής ποιότητας συνδεσιμότητας.  

Η έρευνα, που διενεργήθηκε με πρωτοβουλία του Ομίλου Vodafone με την συνεργασία της Opinion Matters, φέρει τον τίτλο “Fit for the Future Cities: Πώς η τεχνολογία μπορεί να επιταχύνει τη βιώσιμη αλλαγή” και πραγματοποιήθηκε σε 10 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, με την μέθοδο ενδελεχών συνεντεύξεων σε 550 ειδικούς πόλεων με αρμοδιότητες σχετικές με την τεχνολογία και την καινοτομία. 

Κοινός παρονομαστής των συμπερασμάτων της μελέτης είναι τα υψηλά επίπεδα υποστήριξης για την δημιουργία έξυπνων πόλεων στην Ευρώπη. Ειδικότερα, το 88% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι η χώρα τους έχει ξεκινήσει το ταξίδι μετασχηματισμού των πόλεών της σε έξυπνες πόλεις ενώ το 79% θεώρησε ότι οι λύσεις έξυπνων πόλεων είναι κάτι που χαίρει της εκτίμησης των τοπικών αρχών. Επίσης 7 στις 10 ευρωπαϊκές πόλεις που συμμετείχαν στην έρευνα σχεδιάζουν να επενδύσουν σε έξυπνες λύσεις στο μέλλον, ενώ περισσότερες από τις μισές (52%) σχεδιάζουν να επενδύσουν 2-10 εκατ. ευρώ για τον σκοπό αυτό τα επόμενα τρία χρόνια. 

Παρόλο που οι 10 χώρες βρίσκονται σε διαφορετικές φάσεις εφαρμογής του σχεδιασμού τους για τις έξυπνες πόλεις, οι απαντήσεις που δόθηκαν ανέδειξαν έναν υποκείμενο κατακερματισμό ευθυνών που υπονομεύει την υπέρβαση των όποιων εμποδίων. Συγκεκριμένα, υπογραμμίστηκαν από τους συμμετέχοντες η ανάγκη συχνών παρεμβάσεων σε πολλαπλά γεωγραφικά επίπεδα, καθώς και η πρόκληση του πολύπλοκου συντονισμού μεταξύ δημοτικών συμβουλίων, εθνικών κυβερνήσεων και διακυβερνητικών φορέων, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση. 

Οι προκλήσεις

Οι ερωτηθέντες διέκριναν ως κύρια εμπόδια στην υιοθέτηση λύσεων έξυπνης πόλης τα εξής: έλλειψη χρηματοδότησης, νομοθεσία, ανεπαρκείς υποδομές, ανησυχίες για το απόρρητο και την ασφάλεια, πολυπλοκότητα της διαδικασίας προμηθειών, έλλειψη στρατηγικής και έλλειψη ψηφιακών δεξιοτήτων.  

Ο Joakim Reiter, Chief External Affairs Officer, Vodafone Group, τόνισε μεταξύ άλλων ότι οι έξυπνες πόλεις διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην Ευρώπη, καθώς προσαρμόζονται στις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής μας, όπως η συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση. “Καθώς τα τρία τέταρτα των πολιτών της ΕΕ ζουν σε πόλεις και οι πόλεις αντιπροσωπεύουν το 78% της παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας, πρέπει να επενδύσουμε σε ψηφιακές λύσεις ικανές να μειώσουν τη συνολική χρήση ενέργειας και να περιορίσουν την εξάρτηση από πηγές άνθρακα. Εάν όλοι οι εμπλεκόμενοι σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα μπορέσουν να συνεργαστούν για να δώσουν προτεραιότητα στην ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών, επαρκών υποδομών και ψηφιακών δεξιοτήτων, θα μπορέσουμε να διαχειριστούμε με αξιώσεις τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη στα πεδία της κινητικότητας, της ψηφιοποίησης και της ενεργειακής απόδοσης”, πρόσθεσε. 

Από την πλευρά του, ο Vinod Kumar, Διευθύνων Σύμβουλος Vodafone Business, σημείωσε ότι η Vodafone συνεργάζεται με δημοτικές αρχές σε ολόκληρη την ΕΕ, που χρησιμοποιούν ήδη λύσεις της, ενώ τώρα, περισσότερο από ποτέ, με τις τρέχουσες κρίσεις ενέργειας και κόστους ζωής, τα κυβερνητικά όργανα και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν πρέπει να περιμένουν την “ιδανική στιγμή” ή την “τέλεια λύση” και θα πρέπει να ξεκινήσουν το ταξίδι ψηφιοποίησης σήμερα, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να ξεκινήσουν με μικρά βήματα. 

“Pathfinder” η Ελλάδα

Η έρευνα προσδιορίζει πέντε στάδια υιοθέτησης λύσεων έξυπνης πόλης, με το μεγαλύτερο ποσοστό των πόλεων (45%) να εμπίπτει στην κατηγορία “Pathfinder”, έχουν αρχίσει δηλαδή να υιοθετούν λύσεις, αλλά χρειάζονται περαιτέρω χρηματοδότηση και σαφή στρατηγική για να υλοποιήσουν τους στόχους τους. Η ομάδα των χωρών που είναι πιο προηγμένες στον ψηφιακό μετασχηματισμό τους προσδιορίζονται ως “Front-Runners” και επωφελούνται από την τεχνολογική ωρίμανση των πόλεών τους επενδύοντας περαιτέρω σε καινοτόμες λύσεις, ωστόσο αποτελούν μόλις το 11% των ερωτηθέντων.  

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα ευρήματα της συγκεκριμένης έρευνας, μόλις το 10% των πόλεων ανήκει στην κατηγορία του “Front-Runner”, ενώ το 25% κατατάσσεται ως “Pathfinder” και ένα άλλο 25% αντιστοιχεί σε πόλεις που έχουν αντιληφθεί τα οφέλη της ψηφιοποίησής τους, την οποία πλέον εντάσσουν στις πολιτικές τους προτεραιότητες.   

Η προώθηση συγκεκριμένων πολιτικών μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην επιτάχυνση της δημιουργίας έξυπνων πόλεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Συγκεκριμένα, στην έκθεση προσδιορίζονται τέσσερις άξονες όπως η διασφάλιση επαρκούς χρηματοδότησης – τόσο μέσω δημόσιων όσο και ιδιωτικών επενδύσεων, η ανάπτυξη σχεδίων έξυπνων πόλεων, με τη δημιουργία ειδικών ομάδων ερργασίας, η βελτίωση των ψηφιακών δεξιοτήτων και η συνδεσιμότητα υψηλής ποιότητας διαθέσιμη και οικονομικά προσιτή σε όλους, ως ο καταλύτης για επιτυχημένη ανάπτυξη έξυπνων πόλεων.