Έριδες ενόψει του Κανονισμού της ΕΕ για τις συσκευασίες

Tης Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Σημαντικές υποχρεώσεις και επενδύσεις σε υποδομές συνεπάγεται για τη βιομηχανία που δραστηριοποιείται στα υλικά συσκευασίας ο νέος Κανονισμός της ΕΕ για τα απόβλητα συσκευασίας (Packaging and Packaging Waste Regulation – PPWR) που βρίσκεται σε διαδικασία διαμόρφωσης.

Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστικές καθώς τα μέλη της Επιτροπής Περιβάλλοντος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρόκειται να ψηφίσουν τις τροπολογίες επί του σχεδίου κανονισμού της ΕΕ PPWR. Aναζητείται κοινός τόπος από τα κράτη μέλη που θα πρέπει να συμφωνήσουν σε νομοθετική πράξη που θα έχει αντίκτυπο στη βιομηχανία.

Σημειώνεται ότι η συσκευασία έχει μεγάλο αντίκτυπο στο περιβάλλον, καθώς συνιστά έναν από τους κύριους χρήστες παρθένων υλικών και παρόλο που τα ποσοστά ανακύκλωσης έχουν αυξηθεί στην ΕΕ, ο όγκος των παραγόμενων απορριμμάτων αυξάνεται ταχύτερα από την ανακύκλωση. Χωρίς τη θέσπιση περαιτέρω μέτρων, ο όγκος των παραγόμενων πλαστικών αποβλήτων αναμένεται να αυξηθεί κατά 46% έως το 2030 και κατά 61% έως το 2040 σε σύγκριση με το 2018, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που θεωρεί κρίσιμο το ρόλο της βιομηχανίας. Εξάλλου, η παραγωγή συσκευασιών και η διαχείριση των απορριμμάτων συσκευασίας εμφανίζει κύκλο εργασιών 370 δισ. ευρώ στην ΕΕ. 

Ωστόσο, οι βιομηχανίες ποτών και συσκευασιών, θεωρούν μη ρεαλιστικά ορισμένα από τα υπό συζήτηση μέτρα, ειδικά αναφορικά με την επαναχρησιμοποίηση και την επαναπλήρωση και αναδεικνύουν τον κίνδυνο να υπονομευθούν οι προσπάθειες που ήδη καταβάλλονται για την προώθηση της κυκλικής οικονομίας. Η έλλειψη ενδελεχούς εκτίμησης επιπτώσεων των νέων στόχων επαναχρησιμοποίησης και επαναπλήρωσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει πυροδοτήσει έντονη κριτική σε ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερομένων μερών, με αντιδράσεις από τη βιομηχανία ποτών και συσκευασίας. Ενδεικτική είναι η αντίδραση της Ένωσης Ευρωπαϊκών Συνδέσμων Βιομηχανιών Αναψυκτικών (UNESDA SOFT DRINKS EUROPE), που θεωρεί αναιτιολόγητη την διαφορετική αντιμετώπιση μη αλκοολούχων και αλκοολούχων ποτών ως προς τις συσκευασίες.

Επιπλέον, όπως αναφέρει ο Nicholas Hodac, Γενικός Διευθυντής της UNESDA, σε άρθρο του στο Politico, το Συμβούλιο και ορισμένοι ευρωβουλευτές προτείνουν να δοθεί στα κράτη μέλη η ευελιξία να ξεπεράσουν τους επιπρόσθετους στόχους αλλά αυτό έρχεται σε αντίθεση με τον στόχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προωθήσει την εναρμόνιση και ενέχει τον κίνδυνο κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς της ΕΕ. “Θα οδηγήσει σε ένα συνονθύλευμα εθνικών στόχων που θα επηρεάσει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και θα καταστήσει τον προγραμματισμό επενδυτικών πλάνων ανεφάρμοστο για τις εταιρείες”, όπως τονίζει. Εξηγεί δε ότι για χρόνια η ευρωπαϊκή βιομηχανία αναψυκτικών έχει επενδύσει σημαντικά στη συλλογή και την ανακύκλωση των συσκευασιών της και πρόσφατα ανέλαβε τολμηρές δεσμεύσεις σε σχέση με την κυκλική οικονομία. Αναρωτήθηκε λοιπόν γιατί οι παραγωγοί ποτών, μεταξύ των οποίων και εκατοντάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις, θα πρέπει να υποχρεωθούν να κάνουν τεράστιες επενδύσεις στην επαναχρησιμοποίηση, όταν η ΕΕ δεν έχει καν αξιολογήσει σωστά τις ακριβείς συνθήκες υπό τις οποίες η επέκταση των επαναχρησιμοποιούμενων λύσεων θα μπορούσε να αποφέρει τα επιθυμητά οφέλη.

Η βιομηχανία θεωρεί κρίσιμης σημασίας τη διασφάλιση της συμπληρωματικότητας μεταξύ ανακύκλωσης, επαναχρησιμοποίησης και επαναπλήρωσης στον κανονισμό PPWR. Ο κ. Hodac μεταφέρει την θέση της βιομηχανίας ότι η επαναχρησιμοποίηση και η επαναπλήρωση είναι συμπληρωματικές λύσεις σε υφιστάμενα  συστήματα ανακύκλωσης που λειτουργούν σωστά. Η επαναχρησιμοποίηση και η επαναπλήρωση είναι σίγουρα μέρος της λύσης, αλλά θα πρέπει να εφαρμόζονται μόνο όπου και όταν είναι λογικό από περιβαλλοντική και οικονομική άποψη. 

Οι επενδύσεις και οι ρεαλιστικές λύσεις

Συμπερασματικά, εκτιμάται ότι οι στόχοι θα πρέπει να αιτιολογούνται επαρκώς και με όρους κόστους, όπως και τα οφέλη που συνεπάγονται τα προτεινόμενα μέτρα. Μάλιστα μελέτη της PwC καταλήγει ότι η μετάβαση σε 10% αναπληρούμενη συσκευασία PET από το 2030 στην ΕΕ εκτιμάται ότι θα κοστίσει περισσότερα από 16 δισ. ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει μόλις ένα μικρό μέρος του συνολικού κόστους. Μάλιστα ο κ. Hodac σημειώνει σχετικά “Ας είμαστε ρεαλιστές και ας υποστηρίξουμε μια ορθή προσέγγιση: να σεβαστούμε την ενιαία αγορά της ΕΕ και να παρέχουμε στους παραγωγούς τα απαραίτητα μέσα και την ευελιξία να επενδύσουν στο καλύτερο δυνατό μείγμα συσκευασίας”.

Επιπλέον, σημειώνεται ότι οι καταναλωτές έχουν στη διάθεσή τους σήμερα μια μεγάλη ποικιλία από επαναχρησιμοποιούμενες λύσεις και επιλογές, ακόμα και χωρίς συσκευασία, όπως οικιακοί ψύκτες αναψυκτικού και σταθμοί αναπλήρωσης σε καταστήματα, ξενοδοχεία και στη καφεστίαση, λύσεις που ανταποκρίνονται στις νέες ανάγκες για βιώσιμη κατανάλωση και συμβάλλουν στη μείωση των συσκευασιών. 

Επομένως, οι βιομηχανίες ποτών προκρίνουν την ενθάρρυνση της καινοτομίας από τις επενδύσεις στην επαναχρησιμοποίηση μόνο παραδοσιακών επιστρεφόμενων αναπληρούμενων φιαλών και αναφορικά με τη συλλογή συσκευασιών χρειάζονται αποτελεσματικά συστήματα διαχείρισης απορριμμάτων όπως τα συστήματα επιστροφής εγγύησης ή συστήματα εγγυοδοσίας (DRS). Καλούν δε τους φορείς λήψης αποφάσεων της ΕΕ να απορρίψουν προτάσεις που προωθούν τα συστήματα επιστροφής εγγύησης σε εθελοντική βάση, αλλά να διατηρήσουν τη δυνατότητα εξαίρεσης για χώρες μέλη που επιτυγχάνουν ποσοστό συλλογής τουλάχιστον 90% με άλλους τρόπους. Ζητούν επίσης, σύμφωνα με την UNESDA, να προσαρμόσουν τη λίστα ελάχιστων απαιτήσεων για καλά σχεδιασμένα συστήματα DRS, συμπεριλαμβάνοντας αφενός το δικαίωμα για προτεραιότητα στην πρόσβαση σε ορισμένες πρώτες ύλες για ανακύκλωση και αφετέρου υποστηρίζοντας μη κερδοσκοπικά συστήματα DRS της βιομηχανίας.