Η Ελλάδα βάζει ψηλά τον πήχη της πράσινης συμφωνίας

Οι αναδυόμενοι κίνδυνοι της Κλιματικής Αλλαγής κινητοποιούν επενδύσεις – Οι πρωτοβουλίες σε όλα τα μέτωπα, από την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, τη διαχείριση απορριμμάτων, τα πλαστικά και την ηλεκτροκίνηση μέχρι το μπαράζ επενδύσεων σε ΑΠΕ, τις μεταρρυθμίσεις στην αγορά ενέργειας, την αναβάθμιση των δικτύων και την απολιγνιτοποίηση.

Με πάνω από το 1/3 των ευρωπαϊκών πόρων που προορίζονται για την ανάκαμψη της οικονομίας από την κρίση που προκάλεσε η πανδημία της νόσου Covid-19 να κατευθύνεται σε πράσινες επενδύσεις είναι φανερό ότι η χώρα έχει βάλει ψηλά τον πήχη για το ελληνικό “green deal” συντονισμένη με τις επιταγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Το κυβερνητικό επιτελείο θα επιχειρήσει να επιταχύνει το βηματισμό της χώρας προς την ικανοποίηση των φιλόδοξων στόχων που έχουν τεθεί για την ενέργεια και το Κλίμα ενόψει του 2030.

Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνεται η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 42% συγκριτικά με το 1990, στόχος αναγκαίος για να γίνει δυνατή η μετάβαση σε μια οικονομία κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, καθώς η ελληνική κυβέρνηση έχει ως στόχο να συμμετέχει αναλογικά στη δέσμευση για μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία σε επίπεδο ΕΕ. Ο στόχος για το μερίδιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στην Ακαθάριστη Τελική Κατανάλωση Ενέργειας είναι 35% με ορίζοντα το 2030 ενώ στην Ακαθάριστη Τελική Κατανάλωση Ηλεκτρικής Ενέργειας ο στόχος είναι τουλάχιστον 61%, με μηδενικό μερίδιο λιγνίτη στην ηλεκτροπαραγωγή.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών που αύξησαν τους εθνικούς κλιματικούς στόχους τους για το 2030. Στις χώρες που ανέβασαν τον πήχη περιλαμβάνονται επίσης Σλοβακία,

Σλοβενία, Ισπανία αλλά και η Δανία, η οποία και είναι συμβατή με τη Συμφωνία του Παρισιού χάρη στη δέσμευση μείωσης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε όλους τους τομείς της οικονομίας κατά 70% το 2030 σε σχέση με το 1990. Στοιχεία για τους φιλόδοξους κλιματικούς στόχους στο πλαίσιο των Εθνικών Σχεδίων για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) δίνουν οι οργανισμοί Climate Action Network (CAN) Europe και ZERO σημειώνοντας σε έκθεσή τους που δημοσιεύθηκε το καλοκαίρι του 2020 ότι τα κράτη έχουν βελτιώσει τη θέση τους ελαφρώς αλλά όχι επαρκώς, με βάση τις απαιτήσεις των μακροπρόθεσμων στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού.

Από τα κράτη- μέλη που αύξησαν τους στόχους για τις ΑΠΕ μόνο η Ελλάδα, η Κροατία και η Εσθονία ξεπέρασαν τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αναφορικά με τις ρυπογόνες πηγές ενέργειας επισημαίνεται η υστέρηση των ΕΣΕΚ των κρατών-μελών σε σχέση με τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κατάργηση των επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα, με χώρες όπως η Ισπανία, η Αυστρία, η Γαλλία και η Σλοβενία να αναγνωρίζουν μερικές τέτοιες επιδοτήσεις και να παρουσιάζουν μέτρα για σταδιακή κατάργησή τους αλλά ορισμένες άλλες, όπως η Ελλάδα και η Ουγγαρία να μην τις αναγνωρίζουν.

Ως προς τις δεσμεύσεις των κρατών να απεξαρτηθούν από το λιγνίτη η Ελλάδα μαζί με την Ουγγαρία και τη Σλοβακία εμφανίζουν σημαντική πρόοδο σε σχέση με τους στόχους αλλά θα πρέπει να σημειωθεί ότι για την Ελλάδα η έκθεση του CAN Europe και ZERO σχολιάζει το γεγονός ότι η ενέργεια η οποία στο προσχέδιο του ΕΣΕΚ θα προερχόταν από το λιγνίτη ως το 2030, προβλέπεται να καλυφθεί κυρίως από ορυκτό αέριο και όχι από ΑΠΕ στο τελικό ΕΣΕΚ και σχολιάζεται σχετικά ότι μετά τη σημαντική απόφαση για πλήρη απεξάρτηση από το λιγνίτη η Ελλάδα δεν πρέπει να υποθηκεύσει το ενεργειακό της μέλλον. Πάντως το γενναίο μερίδιο των πράσινων επενδύσεων στο πακέτο ανάκαμψης της ΕΕ προσφέρει μια σημαντική ευκαιρία για την υλοποίηση των αναγκαίων επενδύσεων στη χώρα.

Η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης αποτελεί βασική συνιστώσα της στρατηγικής της Κυβέρνησης για την επίτευξη των εθνικών ενεργειακών και περιβαλλοντικών στόχων, σύμφωνα με τον υπουργό Ενέργειας και Περιβάλλοντος, Κωστή Χατζηδάκη. Για παράδειγμα, ο κτιριακός τομέας έχει υψηλό δυναμικό εξοικονόμησης ενέργειας λόγω του ότι η πλειονότητα του κτιριακού αποθέματος έχει κατασκευαστεί πριν από το 1980.

Mε τη θέσπιση του απαραίτητου νομοθετικού πλαισίου και σε συνδυασμό με προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας για κτίρια κατοικιών και τοπικών αρχών, δημόσια κτίρια και σχολεία σκιαγραφείται μια εντατική πολιτική για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και τη σταδιακή μετάβαση σε ένα πιο αποδοτικό και φιλικότερο προς το περιβάλλον εθνικό σύστημα ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό σχεδιάστηκε το πρόγραμμα «Εξοικονομώ – Αυτονομώ», προϋπολογισμού 850 εκατ. ευρώ το οποίο ανοίγει 11 Δεκεμβρίου 2020 και θα παραμείνει «ανοιχτό» μέχρι εξαντλήσεως των διαθέσιμων πόρων ανά περιφέρεια. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος περιλαμβάνει πόρους επιχορήγησης ύψους 803 εκατ. ευρώ και πόρους από το υφιστάμενο Ταμείο του προγράμματος «Εξοικονομώ Κατ’ Οίκον ΙΙ» για την εξυπηρέτηση δανείων. Το πρόγραμμα θα πλαισιωθεί με πρωτοβουλίες που θα μεγεθύνουν τον αντίκτυπό του καθώς μόνο οι πόροι από το Ταμείο Ανάκαμψης μέχρι το 2023 θα φτάσουν τα 3 δισ. ευρώ στο συγκεκριμένο τομέα. Ο στόχος που τίθεται είναι φιλόδοξος, καθώς ενώ την τελευταία δεκαετία αναβαθμίστηκαν ενεργειακά 130.000 κατοικίες συνολικά, πλέον στόχος είναι η αναβάθμιση 60.000 κατοικιών ετησίως ενεργοποιώντας δραστηριότητες που θα ανοίξουν 22.000 θέσεις εργασίας μέχρι το 2030, σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΕΣΕΚ.

Την ίδια στιγμή ανεβαίνει ο πήχης σε ό,τι αφορά την ηλεκτροκίνηση, με στόχο να αναπτυχθούν χιλιάδες σημεία φόρτισης πανελλαδικά στα επόμενα ένα με δύο χρόνια, από κάτι παραπάνω των 100 που ήταν στην αρχή του 2020 ενώ ένα μπαράζ επενδύσεων βρίσκεται σε εξέλιξη. Μεγάλοι εγχώριοι παίκτες μετασχηματίζουν τα δίκτυά τους και δημιουργούν νέα, ενώ ταυτόχρονα, η αγορά ηλεκτρικού αυτοκινήτου γίνεται πιο προσιτή επένδυση ακόμη και για προηγμένα μοντέλα της αυτοκινητοβιομηχανίας που προσφέρουν μεγάλη αυτονομία. Ο στόχος είναι ένα στα τρία οχήματα που θα κυκλοφορούν σε δέκα χρόνια να είναι ηλεκτρικό. Αυτό θα μας φέρει νωρίτερα στην κλιματική ουδετερότητα.

Επιχειρήσεις και καταναλωτές προσεγγίζουν θετικά την ηλεκτροκίνηση. Αν και απαιτείται χρόνος για να αναπτυχθεί κουλτούρα, είναι ενδεικτικά τα μηνύματα από το πρόγραμμα «Κινούμαι Ηλεκτρικά», που σχεδιάστηκε για να λειτουργήσει υποστηρικτικά στα κίνητρα που δόθηκαν μέσω του Ν.4710/2020 για την προώθηση της ηλεκτροκίνησης.

Μπαράζ επενδύσεων σε ΑΠΕ

Ένα από τα πιο σημαντικά θέματα στο εθνικό σχέδιο είναι η ενθάρρυνση επενδύσεων σε ΑΠΕ, σε συνέχεια του περιβαλλοντικού νόμου 4685/2020 που απλοποίησε σημαντικά την αδειοδότηση και αναμένεται να συνεισφέρει στην ενίσχυση του μεριδίου των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα. Αν και έπεται η δεύτερη φάση μεταρρυθμίσεων, με νέο νομοσχέδιο για τις υβριδικές μονάδες που θα συνδυάζουν ΑΠΕ με αποθήκευση ενέργειας, το επενδυτικό ενδιαφέρον που ήδη εκδηλώνεται στη χώρα μας καλλιεργεί προσδοκίες και για το μέλλον. Ήδη τον Σεπτέμβριο το επιτελείο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας είχε συγκεντρώσει ένα μεγάλο όγκο επενδύσεων. Τα επίσημα στοιχεία ανέφεραν 11.000 έργα ΑΠΕ όλων των τεχνολογιών και των μεγεθών, για συνολικά 76 GW ενεργειακή ισχύ. Mε βάση τους στόχους που έχουν τεθεί για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην κατανάλωση ενέργειας, ήτοι 35% μέχρι το 2030, απαιτείται δυναμικότητα 19 GW, από τα 10,5 GW τρέχουσας δυναμικότητας. Τα υπολειπόμενα 8,5 GW αντιστοιχούν σε επενδύσεις περίπου 9 δισ. ευρώ. Τα έργα που ετοιμάζονται αντιστοιχούν σε δεκαπλάσια αξία, ήτοι 80 δισ. ευρώ με βάση τα επίσημα στοιχεία. Από τα δεδομένα αυτά γίνεται σαφές ότι τα επενδυτικά κεφάλαια για ΑΠΕ αυξάνονται με αλματώδη ρυθμό.

Τα παραπάνω καλλιεργούν προσδοκίες για δημιουργία νέου χώρου για υποψήφιους επενδυτές στο επόμενο διάστημα. Ωστόσο για να επιστρέψει αξία στην οικονομία και να υποστηριχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη απαιτούνται υψηλές ταχύτητες στην προώθηση των επενδύσεων στο δίκτυο αλλά και μεταρρυθμίσεις για την απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας. Προς αυτή την κατεύθυνση δρομολογήθηκε η υιοθέτηση Target Model με πλαίσιο που διασφαλίζει δίκαιη κατανομή του κόστους, διαφάνεια και καθιστά πιο ελκυστική την αγορά ενέργειας.

Η απολιγνιτοποίηση

Ένα σημαντικό κεφάλαιο στις προωθούμενες μεταρρυθμίσεις του τομέα ενέργειας είναι η απολιγνιτοποίηση, στο πλαίσιο της οποίας έχει τεθεί στόχος να κλείσουν μέχρι το 2023 τα λιγνιτικά εργοστάσια της ΔΕΗ, με εξαίρεση τη μονάδα της Πτολεμαΐδας V που θα κλείσει το 2028. Η μεταρρύθμιση κρίνεται αναγκαία τόσο για λόγους περιβαλλοντικούς, όσο και για λόγους οικονομικούς, που έχουν να κάνουν με τη ΔΕΗ, στην οποία αυτά τα καύσιμα στοιχίζουν ακριβά. Οι αλλαγές που δρομολογούνται συνεπάγονται επενδύσεις άνω των 3 δισ. ευρώ, με βάση τα όσα προβλέπει το masterplan για την απολιγνιτοποίηση και τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και του Δήμου Μεγαλόπολης, το οποίο ήταν σε διαβούλευση μέχρι τις 31 Οκτωβρίου – ενώ πρέπει να σημειωθεί ότι πρόκειται για μετάβαση που θα στηριχθεί σε κονδύλια συνολικού ύψους 5 δισ. ευρώ, με βάση στοιχεία.

Μεταξύ των πολιτικών που προωθεί το σχέδιο είναι η ταχεία ωρίμανση και εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάρκων περίπου 2GW στη Δυτική Μακεδονία (π.χ. σύμπραξη μεταξύ ΔΕΗ και RWE), η συμφωνία της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ ΑΕ με τη γερμανική εταιρεία Juwi για την άμεση κατασκευή φωτοβολταϊκού πάρκου ισχύος 204MW στην Κοζάνη, ο σχεδιασμός πλήρως αυτοχρηματοδοτούμενης εθελούσιας εξόδου σε συνδυασμό με συνταξιοδότηση για το τακτικό προσωπικό της ΔΕΗ στις λιγνιτικές περιοχές και άμεση έναρξη εργασιών αποκατάστασης των ορυχείων της ΔΕΗ.

Εξασφαλίζεται επίσης εναλλακτική θέρμανση (τηλεθέρμανση) στις λιγνιτικές περιοχές μετά την απόσυρση των λιγνιτικών μονάδων, προωθείται χωρικός σχεδιασμός για την αναπτυξιακή προοπτική των λιγνιτικών περιοχών με διαδικασίες επίσπευσης αλλά και διατήρηση του εκπτωτικού τιμολογίου της ΔΕΗ για τις λιγνιτικές περιοχές, με απόδοση του λιγνιτικού πόρου ύψους 130 εκατ. ευρώ. Επίσης οι λιγνιτικές περιοχές θα χρηματοδοτηθούν με πόρους 60 εκατ. ευρώ από τους πλειστηριασμούς δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (Πράσινο Ταμείο), θα στηριχθούν τα σχέδια των τοπικών Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ), θα αναδειχθεί ο αναπτυξιακός ρόλος του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας ενώ μεταξύ άλλων δράσεων προωθείται αίτημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ώστε να κηρύξει τις λιγνιτικές περιοχές ως ειδικές φορολογικές ζώνες με ειδικά φορολογικά κίνητρα.

Εν κατακλείδι, για να υλοποιηθούν οι στόχοι της χώρας για την ενέργεια και το Κλίμα απαιτούνται επενδύσεις και στο δίκτυο και προς αυτή την κατεύθυνση επιταχύνονται οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών. Ταυτόχρονα, η δέσμευση της Κυβέρνησης για απολιγνιτοποίηση είναι συνδεδεμένη με τη μέριμνα ώστε η ανάπτυξη αυτή να μη γίνει εις βάρος της βιοποικιλότητας, η οποία αποτελεί ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο για τη χώρα μας. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται οι ρυθμίσεις στον περιβαλλοντικό νόμο 4685/2020 με τις οποίες υιοθετήθηκε στην Ελλάδα ένα ευρωπαϊκό μοντέλο διαχείρισης των περιοχών Natura.