Εξάντληση φυσικών πόρων – Αναγκαστική η μετάβαση σε νέα πρότυπα για τις επιχειρήσεις

Ο πλανήτης εκπέμπει σήμα κινδύνου καθιστώντας αναγκαστική και επείγουσα τη μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης με πιο αποτελεσματική χρήση των φυσικών πόρων και ελαχιστοποίηση της σπατάλης.

Της Σοφίας Εμμανουήλ (semmanouil@csrindex.gr)

Αν και εκφράζονται διαφορετικές απόψεις σχετικά με το μέγεθος της οικολογικής κρίσης κανείς δεν αμφισβητεί ότι απαιτείται αλλαγή στρατηγικής για τη διαχείρισή της.

Ας σημειωθεί ότι οι φυσικοί πόροι – ανανεώσιμοι και μη, ανάλογα με το ρυθμό της φυσικής αναπλήρωσης τους – ταξινομούνται ανάλογα με τη τελική χρήση τους σε ορυκτούς (π.χ. βωξίτης, σίδηρος) που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή άλλων προϊόντων και ενεργειακούς (π.χ. φυσικό αέριο, πετρέλαιο) που μετατρέπονται σε ενέργεια.

Για τους νεοκλασικούς οικονομολόγους δεν συνιστά πρόβλημα η εξάντληση των φυσικών πόρων. Οι Βρετανοί κλασικοί οικονομολόγοι είχαν αντίθετη άποψη εκτιμώντας ότι θα υπάρξει μια στιγμή όπου η επιβίωση του ανθρώπινου γένους θα γίνει επισφαλής εφόσον ο πληθυσμός αυξάνει με γεωμετρική πρόοδο ενώ τα τρόφιμα με αριθμητική πρόοδο (Malthus, 1789). Σε αυτή τη θεωρία ωστόσο δεν λαμβάνεται υπόψη ότι η γη διαθέτει ποικιλομορφία και μπορεί να δώσει την ίδια ποσότητα προϊόντος από ένα τμήμα λιγότερο εύφορης γης με την χρήση της τεχνολογίας.

Η εξάντληση των φυσικών πόρων δεν είναι μύθος. Στις 2 Αυγούστου 2017 ο παγκόσμιος πληθυσμός είχε καταναλώσει όλους τους φυσικούς πόρους που η Γη μπορεί να παράξει σε ένα έτος, σύμφωνα με το διεθνές ερευνητικό ίδρυμα Global Footprint Network, με έδρα το Όκλαντ της Καλιφόρνιας, που χρησιμοποιεί δεδομένα που συλλέγει ο ΟΗΕ προκειμένου να υπολογίσει το οικολογικό αποτύπωμα του ανθρώπου. Ουσιαστικά μετρά την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων με γνώμονα την ικανότητα του πλανήτη να ανανεώνει τις πηγές του και να απορροφά τα αέρια που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς αυτούς, η κατανάλωση όλης της ανθρωπότητας ξεπερνά το 70% των διαθέσιμων πηγών, δηλαδή χρειάζεται το ισοδύναμο ενός 1,7 του πλανήτη για να ικανοποιήσει τις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου.

Αν εστιάσει κανείς στα δεδομένα ανά γεωγραφική περιοχή ανακαλύπτει ότι με τον τρόπο ζωής των Αυστραλών ή των Αμερικανών χρειάζονται πάνω από έξι πλανήτες για συντηρήσουν τη ζωή στη Γη. Σε επίπεδο χώρας η Ελλάδα φαίνεται να έχει ανάγκη πάνω από 4 φορές την έκτασή της για να ικανοποιήσει τις καταναλωτικές ανάγκες του πληθυσμού της, το ίδιο η Ιταλία και η Βρετανία.

Οι πολιτικές

Τα μέτρα είναι εν πολλοίς γνωστά, από τον τερματισμό της αποψίλωσης δασών, τη μείωση της κατανάλωσης προϊόντων ζωϊκής προέλευσης, την επιβολή πλαφόν και τη μείωση της παραγωγής σταθμών ενέργειας με βάση τον άνθρακα, μέχρι την ταχύτερη ανάπτυξη ανανεώσιμων μορφών ενέργειας και την βελτίωση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας.

Προ ημερών το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπερψήφισε την επίτευξη δεσμευτικών στόχων σε επίπεδο ΕΕ, ύψους 35% για την ενεργειακή απόδοση, τουλάχιστον 35% για το μερίδιο της κατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και 12% για το μερίδιο της κατανάλωσης ενέργειας στον τομέα των μεταφορών από ανανεώσιμες πηγές. Όλοι αυτοί οι στόχοι πρέπει να επιτευχθούν έως το 2030.

Επίσης προ ημερών η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε σχέδιο για τη ριζική αλλαγή του τρόπου παραγωγής, χρήσης και ανακύκλωσης των προϊόντων συσκευασίας, ώστε όλα τα πλαστικά υλικά να είναι ανακυκλώσιμα και κερδοφόρα για τις επιχειρήσεις που θα δραστηριοποιηθούν στον κλάδο.

Η Τράπεζα της Ελλάδος συνιστά τη μετάβαση από το πρότυπο της σημερινής “γραμμικής” οικονομίας ― που ξεκινά από τη λήψη πόρων από τη φύση, συνεχίζει με την κατασκευή προϊόντων και την κατανάλωσή τους και καταλήγει στην απόρριψή τους ― σε ένα πρότυπο “κυκλικής” (circular) οικονομίας.

Τι κάνουν οι επιχειρήσεις

Το ζητούμενο στις τρέχουσες συνθήκες ραγδαίας εξάντλησης των φυσικών πόρων παγκοσμίως είναι η ευελιξία των επιχειρήσεων να δράσουν αποτελεσματικά.

Παρακάτω αναφέρουμε κάποιες ενδεικτικές πρωτοβουλίες.

Η COSMOTE απέσπασε τετραπλή διάκριση στα περιβαλλοντικά βραβεία «Waste & Recycling» ως αποτέλεσμα της εφαρμογής καινοτόμων πρακτικών διαχείρισης αποβλήτων και ανακύκλωσης, αλλά και για τη μείωση της κατανάλωσης μη ανανεώσιμων πρώτων υλών μέσω της υιοθέτησης των αρχών της κυκλικής οικονομίας.

Μεταξύ άλλων έλαβε τον τίτλο Highly commended στην κατηγορία «Reuse» για το πρόγραμμα συλλογής, ανακατασκευής και επαναχρησιμοποίησης παρωχημένου τερματικού εξοπλισμού (πχ modem-routers). 85.969 τεμάχια τερματικού εξοπλισμού πέρασαν από τεχνικό έλεγχο και τα 67.790, ανακατασκευάστηκαν και επαναπροωθήθηκαν στην αγορά. Το έργο συγκαταλέγεται στην αρχή «Μείωση/Επαναχρησιμοποίηση/Ανακύκλωση» που έχει υιοθετήσει.

Η ΕΕΑΑ έχει επίσης διακριθεί για την οργάνωση του Συστήματος ανακύκλωσης συσκευασιών στους Μπλε Κάδους και τους Μπλε Κώδωνες αλλά και για τα εκπαιδευτικά προγράμματα που υλοποιεί.

Ιδιαίτερα σημαντικός αποδεικνύεται ο ρόλος της ΓΙΩΤΗΣ Α.Ε. στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Fοodprint Life13 ENV/GR/000958, το οποίο ξεκίνησε το 2014 και ολοκληρώνεται το 2018. Δεδομένου του υψηλού επιπέδου τεχνογνωσίας που διαθέτει, η εταιρεία είναι συντονιστής του έργου αυτού, βασικός σκοπός του οποίου είναι ο προσδιορισμός, η ποσοτικοποίηση και η μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στον τομέα της βιομηχανίας τροφίμων.

Η Nestlé Waters ανακοίνωσε πως πρόκειται να αναπτύξει τη συνεργασία της με την Alliance for Water Stewardship (AWS) με στόχο να πιστοποιήσει 20 εργοστάσια μέχρι το 2020, μεταξύ των οποίων και το εργοστάσιο του φυσικού μεταλλικού νερού Κορπή που βρίσκεται στο Μοναστηράκι Βόνιτσας στην Αιτωλοακαρνανία, η διαδικασία πιστοποίησης του οποίου αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2018. Η πρωτοβουλία δείχνει τα βήματα της Nestlé Waters προς την εκπλήρωση της δέσμευσής της για συνεχή βελτίωση των πρακτικών διαχείρισης υδάτων, η οποία θα συμβάλει στην αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων στον τομέα των υδάτινων πόρων και την εξασφάλιση της βιωσιμότητάς τους.

Η KLEEMANN έχει δεσμευθεί για μηδενικά απόβλητα μέχρι το 2020 ενώ σε μηδενικά απόβλητα στοχεύει και η εταιρεία προϊόντων ατομικής υγιεινής ΜΕΓΑ. Τον ίδιο στόχο έχει θέσει στο Κέντρο Αποθήκευσης και Διανομής της η Διαμαντής Μασούτης.

Επίσης, ο όμιλος Πειραιώς αξιοποιώντας το Σύστημα των Εγγυήσεων Προέλευσης (Guarantees of Origin), που είναι το μοναδικό που πιστοποιεί ότι η ηλεκτρική ενέργεια που έχει καταναλωθεί έχει παραχθεί από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), έλαβε για πρώτη φορά Εγγυήσεις Προέλευσης που ισοδυναμούν με το σύνολο της ηλεκτρικής ενέργειας που κατανάλωσε το 2016. Συγκεκριμένα, έλαβε βεβαίωση ότι εκδόθηκαν Εγγυήσεις Προέλευσης για 93.563 μεγαβατώρες (MWh) για ηλεκτρική ενέργεια που παράχθηκε από ΑΠΕ κατά τη χρονική περίοδο από 01.03.2016 έως 31.12.2016.

Συνολικά, για το διάστημα 2008-2016, η Τράπεζα Πειραιώς έχει πετύχει μείωση της ηλεκτρικής κατανάλωσης κατά 32% ανά εργαζόμενο. Αυτό μεταφράζεται σε μείωση εκπομπών CO₂ κατά 36% ανά εργαζόμενο.

Εγγυήσεις Προέλευσης με την επωνυμία «Greenpass» από την Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού Α.Ε. έλαβε και η Air Liquide Hellas βεβαιώνοντας ότι για την παραγωγή των βιομηχανικών και ιατρικών αερίων προϊόντων της Air Liquide Hellas, έχει δεσμευτεί ισόποση ενέργεια, η οποία παράγεται από τη ΔΕΗ από ανανεώσιμες πηγές.

Αξιόλογες πρωτοβουλίες φαίνεται να αναλαμβάνει και η Τοπική Αυτοδιοίκηση, με ενδεικτικό το πρόγραμμα διαχείρισης απορριμμάτων στο Δήμο Ηρακλείου Αττικής, που υλοποιεί καμπάνια ενημέρωσης των πολιτών στη χρήση κάδων κομποστοποίησης βιοαποβλήτων.