Δομικά προϊόντα: Στο επίκεντρο ο αντίκτυπος στο κλίμα, εκτός από τα κόστη

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Tα υψηλά κόστη πρώτων υλών και ενέργειας είναι πονοκέφαλος για τις κατασκευαστικές εταιρείες και τη βιομηχανία αυτό το διάστημα αλλά εκτός αυτού έχουν να αντιμετωπίσουν προκλήσεις και με το οικολογικό αποτύπωμα των δομικών προϊόντων.

Η επίτευξη καθαρών μηδενικών εκπομπών άνθρακα έως το 2050 απαιτεί καινοτόμα “πράσινα” και καλύτερα δεδομένα για την παρακολούθηση της προόδου των προσπαθειών της βιομηχανίας για την απανθρακοποίηση. Τόσο στα ιδιωτικά όσο και στα δημόσια έργα απαιτούνται δεδομένα για την κατάρτιση εκθέσεων από τις μεγάλες επιχειρήσεις όπου θα πρέπει να πιστοποιείται η χρήση υλικών και διαδικασιών χαμηλών και σχεδόν μηδενικών εκπομπών. Πρακτικά, είναι χρήσιμα κοινά κριτήρια όπως με τα καταναλωτικά προϊόντα που αποτυπώνουν στις ετικέτες τους δεδομένα για το αποτύπωμα άνθρακα, με τρόπο που να επιτρέπει στους αγοραστές να κάνουν επιλογές και να συγκρίνουν προϊόντα ανάλογα με τις επιπτώσεις τους στην κλιματική κρίση.

Το θέμα αναδύει προκλήσεις και για τις κυβερνήσεις στο πλαίσιο των πράσινων δεσμεύσεων που έχουν αναλάβει. Εξάλλου, οι δημόσιες προμήθειες αντιπροσωπεύουν περίπου το 25% της συνολικής ζήτησης για χάλυβα και το 40% για τσιμέντο, που επίσης χρησιμοποιείται για την κατασκευή σκυροδέματος. Υλικά όπως ο χάλυβας, το τσιμέντο και το σκυρόδεμα ευθύνονται για μεγάλο ποσοστό παγκόσμιων βιομηχανικών εκπομπών άνθρακα. Η μείωση του αποτυπώματος άνθρακα αυτών των υλικών είναι κρίσιμη για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και οι κυβερνήσεις, που συγκαταλέγονται μεταξύ των μεγάλων πελατών αυτών των υλικών, έχουν κρίσιμο ρόλο στην επίτευξη αυτού του στόχου.

Η βιομηχνία από την πλευρά της αξιοποιεί την τεχνολογία και επενδύει σε καινοτομία προκειμένου να αναπτύξει προϊόντα χαμηλότερης περιεκτικότητας σε άνθρακα και αναζητά κοινά κριτήρια για τα οικολογικά σήματα προκειμένου να είναι συγκρίσιμα. Ορισμένες χώρες έχουν αναπτύξει εθελοντικά συστήματα οικολογικής σήμανσης για να προωθήσουν τις πράσινες προμήθειες ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο μεγάλες εταιρείες προωθούν ήδη πιο πράσινο χάλυβα και τσιμέντο. 

Για παράδειγμα στην Ελλάδα ο όμιλος Τιτάν παράγει τσιμέντο με χαμηλό ανθρακικό αποτύπωμα με τη χρήση λιγότερου ασβεστόλιθου και λιγότερων καυσίμων σε σύγκριση με το συμβατικό τσιμέντο μειώνοντας τις εκπομπές CO2 κατά το στάδιο της παραγωγής κατά 30%. Ο όμιλος αναπτύσσει επίσης καινοτόμες τεχνολογίες για τη δέσμευση και τη μετατροπή του CO2, για χρήση συνδετικών υλικών με μειωμένες εκπομπές CO2, φριγμένου άργιλου και τσιμεντοειδών υλικών με βελτιωμένες μονωτικές ιδιότητες. Αναπτύσσει επίσης συνεργασίες με διεθνείς φορείς με στόχο την έρευνα και ανάπτυξη νέων τεχνολογιών για βιώσιμα προϊόντα και εισάγει στα συστήματά του τεχνητή νοημοσύνη. 

Επίσης, ο όμιλος Ηρακλής αξιοποιεί την τεχνογνωσία του και αναπτύσσει “πράσινες” λύσεις με βελτιωμένη απόδοση βιωσιμότητας που συμβάλλουν σε πιο βιώσιμες και κλιματικά ουδέτερες κατασκευές. Εμπλουτίζει διαρκώς το χαρτοφυλάκιο των προϊόντων του με προϊόντα και λύσεις μειωμένου περιβαλλοντικού αποτυπώματος καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους. Απέσπασε δε Περιβαλλοντική Δήλωση Προϊόντος (Environmental Product Declaration) για όλους τους τύπους τσιμέντου που παράγει στα εργοστάσιά του στο Βόλο και το Μηλάκι Εύβοιας.

Η στρατηγική της ΕΕ για τα βιώσιμα και κυκλικά κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα συνοδεύεται από αναθεώρηση του κανονισμού για τα δομικά προϊόντα προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι εν λόγω δύο ομάδες προτεραιότητας, οι οποίες έχουν σημαντικό αντίκτυπο στο περιβάλλον και στο κλίμα.

Δεδομένου ότι από τον σχεδιασμό ενός προϊόντος εξαρτάται έως και το 80% του περιβαλλοντικού αντίκτυπου κατά τον κύκλο ζωής του, η ΕΕ προωθεί δέσμη μέτρων καθώς και την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του πλαισίου για τον οικολογικό σχεδιασμό ώστε να καλυφθεί το ευρύτερο δυνατό φάσμα προϊόντων. Προβλέπει τον καθορισμό ελάχιστων κριτηρίων όχι μόνο για την ενεργειακή απόδοση αλλά και για την κυκλικότητα, καθώς και τη συνολική μείωση του περιβαλλοντικού και κλιματικού αποτυπώματος των προϊόντων. 

Αν και τα δομικά προϊόντα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ESPR, δεδομένης της ανάγκης για διαχείριση της στενής σχέσης μεταξύ των περιβαλλοντικών και δομικών τους επιδόσεων, συμπεριλαμβανομένης της υγείας και της ασφάλειας, είναι δικαιολογημένη σύμφωνα με την Επιτροπή η θέσπιση απαιτήσεων περιβαλλοντικής βιωσιμότητας στο πλαίσιο του αναθεωρημένου κανονισμού για τα δομικά προϊόντα. Σημειώνεται ότι στην περίπτωση των συνδεόμενων με την ενέργεια δομικών προϊόντων, οι πτυχές βιωσιμότητας θα εμπίπτουν πρωτίστως στον κανονισμό ESPR, δεδομένου ότι τα εν λόγω προϊόντα ρυθμίζονται ήδη στο πλαίσιο της υφιστάμενης οδηγίας για τον οικολογικό σχεδιασμό. Παρόλα αυτά, ο αναθεωρημένος κανονισμός για τα δομικά προϊόντα μπορεί να παρεμβαίνει συμπληρωματικά, εφόσον απαιτείται.