Δασικές πυρκαγιές: Κρίσιμη η πρόληψη στην εποχή της κλιματικής κρίσης

Της Σοφίας Εμμανουήλ ([email protected])

Κριτική δέχεται η ΕΕ για τον τρόπο που αντιμετωπίζει τις δασικές πυρκαγιές, δίνοντας υπερβολική έμφαση στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και λιγότερη προσοχή στην πρόληψη.

Υπάρχει επίσης ανησυχία ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά την ατμοσφαιρική ρύπανση που προκαλείται από τις πυρκαγιές, με την Γαλλία και την Ισπανία να έχουν ήδη επηρεαστεί σημαντικά από την αρχή του καλοκαιριού για να ακολουθήσει η Ιταλία, η Τουρκία, η Ελβετία και τις τελευταίες ημέρες να βρίσκεται στο επίκεντρο η Ελλάδα.

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS) σχεδόν 120.000 εκτάρια έχουν ήδη μετατραπεί σε στάχτες σε ολόκληρη την ΕΕ, υπερδιπλάσια έκταση από τον μέσο όρο καταστροφών της τελευταίας 20ετίας. Επίσης παρατηρείται ότι επηρεάζονται ολοένα και περισσότερο χώρες στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη ενώ ειδικά για το 2023 επιστήμονες εκφράζουν φόβους ότι μπορεί να εξελιχθεί σε μια από τις πιο καταστροφικές χρονιές. Σημειώνεται ότι ήδη πέρυσι, ήταν το δεύτερο χειρότερο έτος από το 2006, καθώς περισσότερα από 830.000 εκτάρια καταστράφηκαν με ζημιές που υπολογίζονται σε περίπου 2,5 δισ. ευρώ.

Ως απάντηση, η ΕΕ ενίσχυσε το οπλοστάσιό της για την καταπολέμηση των δασικών πυρκαγιών διπλασιάζοντας τον πυροσβεστικό στόλο της, πράγμα που σημαίνει ότι 28 αεροπλάνα και ελικόπτερα είναι σε ετοιμότητα φέτος για να υποστηρίξουν τους πυροσβέστες σε όλη την ήπειρο.

Eκτός από τον αυξημένο στόλο rescEU, η ΕΕ χρηματοδότησε την τοποθέτηση πυροσβεστών και επίγειων οχημάτων. To καλοκαίρι το πρόγραμμα επεκτάθηκε, με πάνω από 450 πυροσβέστες από 11 χώρες της ΕΕ να ενισχύουν το δυναμικό χωρών όπως η Ελλάδα, η Γαλλία και η Πορτογαλία, έτοιμοι να βοηθήσουν τις τοπικές πυροσβεστικές δυνάμεις.

Όμως, όπως ανέφερε στο Euronews ο καθηγητής Δρ Johann Georg Goldammer, διευθυντής του Παγκόσμιου Κέντρου Παρακολούθησης Πυρκαγιών (GFMC) που εδρεύει στη Γερμανία, αν και θεωρείται σημαντική η προετοιμασία της ΕΕ, σχεδόν όλες οι κυβερνήσεις επαναλαμβάνουν το ίδιο που είχε γίνει στο παρελθόν στη Νότια Ευρώπη. Εστιάζουν δηλαδή στην καταστολή της πυρκαγιάς χωρίς να γίνεται κάποια σημαντική επένδυση στην αντιμετώπιση των υποκείμενων αιτιών της πυρκαγιάς μέσω της δασοκομίας και της διαχείρισης της γης.

Σε ορισμένες χώρες της Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, μελετώνται διάφορες πρακτικές και μέθοδοι για τη διαχείριση της βιομάζας που συσσωρεύεται σε δασικές περιοχές με στόχο την οικοδόμηση ανθεκτικότητας του τοπίου στη φωτιά, μείωση της πιθανότητας ανάφλεξης σε περίπτωση πυρκαγιάς και διευκόλυνση του έργου της πυρόσβεσης. Στο πλαίσιο αυτό θεωρείται σημαντική η ελεγχόμενη βόσκηση, μοντέλο που υιοθετείται στην Ισπανία και στις ΗΠΑ. Η Πορτογαλία επίσης, τα τελευταία χρόνια κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για να αναζητήσει λύσεις προκειμένου να αποτρέψει τις δασικές πυρκαγιές.

Στην Ελλάδα, αν και τυπικά η βόσκηση απαγορεύεται από το νόμο μετά από πυρκαγιές, πολλές φορές παρατηρείται έντονη βόσκηση μετά την φωτιά, καθώς η αναβλάστηση αποτελεί πηγή ιδιαίτερα πλούσιων θρεπτικών συστατικών και ως εκ τούτου είναι εξαιρετικής ποιότητας ζωοτροφή. Oι επιστήμονες του ΕΛΓΟ-Δήμητρα μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου που προέρχεται από την καύσιμη ύλη στα δάση και τις δασικές περιοχές με την εμπειρία που έχουν συσσωρρεύσει και την έρευνά τους ενώ κρίσιμης σημασίας είναι και η συμμετοχή τους στην κινητοποίηση και ενδυνάμωση του πληθυσμού της υπαίθρου με την προώθηση των κατάλληλων δράσεων.

Σε ημερίδα που διοργάνωσε (10.11.2022) ο ΕΛΓΟ-Δήμητρα σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την πρόληψη και τη διαχείριση των αγροδασικών πυρκαγιών υπό το πρίσμα της κλιματικής κρίσης, παρουσιάστηκαν σημαντικά στοιχεία που αναδεικνύουν, μεταξύ άλλων, τον κρίσιμο ρόλο της κτηνοτροφίας στη διαχείριση τέτοιων καταστάσεων. Η διοργάνωση είχε στόχο την προετοιμασία και την πρόληψη του αγροδασικού χώρου, τόσο όσον αφορά τη διαχείριση καλλιεργειών και δασών όσο και την ενημέρωση και κινητοποίηση του πληθυσμού. Σύμφωνα με τους επιστήμονες η βελτίωση της παραγωγής -αγροτικής και δασικής-, καθώς και η υγιής οικονομική διαχείριση και κοινωνική οργάνωση, αποτελούν σημαντικά στοιχεία για τη διατήρηση του πληθυσμού στην ύπαιθρο και τη συμβολή του στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών. Οι σωστές πρακτικές μπορούν επίσης να εξασφαλίσουν ένα τοπίο, στο οποίο οι στρατηγικά οργανωμένες ασυνέχειες στην καύσιμη ύλη μπορούν να συμβάλουν καίρια στον έλεγχο των πυρκαγιών.

Σημειώνεται ότι στην Ελλάδα οι καμένες εκτάσεις κυρίσσονται αναδασωτέες ενώ με την ελεγχόμενη βόσκηση και καύση μπορούν να μειωθούν οι καταστροφές από πυρκαγιές που εκδηλώνονται μετά από παρατεταμένη περίοδο ξηρασίας. Εξάλλου, σε περιοχές όπου το δάσος έχει αραιωθεί η πυρκαγιά είναι μικρής έκτασης λόγω της περιορισμένης ποσότητας βιομάζας. Τα τελευταία χρόνια αυτές οι διαχειριστικές πρακτικές μειώθηκαν λόγω της έλλειψης προσωπικού, τεχνογνωσίας και επαρκούς χρηματοδότησης.